• ads

بازی های محلی آباده

بیگیر بی  بالو  (Bigir Bi Ba:lo )
بگیر بیا بالا
وسایل مورد بازی :
گو (gu )
چفته (chofte )
زمین بازی حداقل۳۰*۱۰ متر مربع

گروه سنی بازیکنان : ۱۰ تا ۲۰ ساله – ایام نوروز افراد مسن هم بازی می کنند-.
جنس بازی کنان : مردان
فصل بازی : آغاز اوایل اسفند – ایام عید اوج بازی و تا آغاز فصل پاییز ادامه دارد.
نوع بازی : فردی ( فرد در گروه)
تعداد بازیکنان : نامحدود – گاه تا ۱۰۰ نفر دیده شده -
این بازی یکی از بازی های متداول ایام نوروز است و تصور می رود که سابقه تاریخی داشته باشد. قبل از تشریح بازی لازم است وسایل مذکور را بررسی نماییم :
- چفته (chofte ) چوب بلندی است به قطر تقریبی پنج سانتی متر و به طول سی یا چهل سانتی متر.
- گو(gu )تحریف شده گوی – اخیرا به جای آن از توپ تنیس که به توپ ماهوتی معروف است یا انواع توپ های لاستیکی به همان اندازه توپ تنیس استفاده می شود .
اما گو و طرز درست کردن آن بدین ترتیب بوده است که : ابتدا سنگ کوچکی را برمی داشته و نوارهای پارچه ای مستعمل یا نو اما محکم و با دوام را با فشار زیاد به دور سنگ می پیچیدند و آن را به صورت گلوله در می آوردند و برای وصل کردن نوار های پارچه ای که معمولا ۱۰ الی ۲۰ سانتی متر می بود از آب دهان استفاده می کردند بدین ترتیب که نوار جدید را در دهان قرار داده خیس می کردند و روی آخر نوار پیچیده شده که آن هم خیس شده بود قرار می دادند .هر چه این گو محکم تر پیچیده می شد خاصیت ارتجاعی آن بیشتر می گردید اندازه طبیعی این گوی برابر است با توپ تنیس بنابراین به مرحله پایانی کار که رسید خاصیت ارتجاعی آن را امتحان می کنند بدبن ترتیب که چندین مرتبه آن را به زمین می زنند تا میزتان عکس العمل و بالا رفتن آن مشخص شود.اگر حدود دو یا سه متر بالا رفت خوب پیچیده شده اما اگر صدای ‌‌« تاپ » کرد و کم بالا رفت ( حدود نیم متر یا کمی بیشتر ) باید مجددا نوار های پارچه باز شود و محکم از ابتدا پیچیده شود.
پس از پایان کار روی آن را به چند روش می دوزند :
۱- به صورت دوختن معمولی با کوک های بسیار بلند دو سانتی تمام رویه آن را درهم و برهم به نحوی می دوزند که لبه نوار ها دوخته شود زیرا اگر لبه نوار ها دوخته نشود کافی است یکی از نوار ها باز شود در این حالت گوی کاملا باز می شود .
۲- نوع دوم در اصطلاح محلی « چیدن» و به عبارت ادبی « بافتن» است. طرز بافتن بدین طریق است که ابتدا لبه آخرین نوار گوی را به جای به دهان بردن با سوزن می دوزند و سپس با نخ های قالی بافی « تنیده » دور گوی سه یا چهار مرتبه می بندند بنحوی که چندین نصف النهار برای این گوی کروی درست شود تعداد نصف النهار ها به چند چیز بستگی دارد :
۱- حوصله بافنده ، گو – که ممکن است بخواهد کار را سر هم بندی کند و زودتر از شر آن خلاص شود
۲- گوی کوچک باشد.
بنابر این یک گو،  فقط می تواند حداقل چهار نصف النهار داشته باشد به ترتیبی که هر قسمت از آن کاملا با هم مساوی باشد.

اما اگر گو بزرگتر باشد ممکن است تعداد نصف النهار ها ۸ یا ۱۲ باشد .
آنچه که در این تقسیم بندی مهم است مساوی بودن قسمت های بین دو نصف النهار می باشد.برای بافتن از سوزن لحاف دوزی استفاده می کنند که در آباده به آن « سوزن خط کشی » می گویند. این سوزن از لحاظ طول ( یک برابر و نیم ) و از لحاظ ضخامت (دو برابر) سوزن معمولی می باشد.نخی که برای بافتن به کار می رود از لحاظ کلفتی نسبت به نخ نصف النهار ها نازک تر می باشد و در رنگ های زیر به کار می رود :
قرمز ، زرد ، سبز ، بنفش و سوسنی [ در آباده بنفش را « سویکوهی » می گویند که تحریف شده سایکوهی می باشد.]
کلیه رنگ های مزبور پررنگ می باشد به دلایل خاص خود زیرا رنگ هایی که در شهرستان ها و روستا ها به کار می رود کمتر دارای رنگ ملایم و آرام می باشد.
برای بافتن ابتدا از نخ های هر نصف النهار شروع می کنند بدین صورت ازنوع کوکی استفاده می شود که اصطلاحا  « دندون موشی ریز » گفته می شود زیرا نمایانگر دندان های موش می باشد.[ کوک دندون موشی در قدیم بیشتر برای دوختن دور بقچه ، دستمال و رو تاقچه ای استفاده می شده و در حکم تزیین بوده است اما دندون موشی ریز فقط برای گو ، زده می شده - طرز بافتن روی گیوه و ملکی در آباده به همین ترتیب است].
پس از اینکه دور تا دور نصف النهار به همین ترتیب کوک زده شد برای زمینه اصلی بین دو نصف النهار همین کوک دندون موشی زده می شود با این تفاوت که به نوار های پارچه ای گو هم داخل میشود .
ضمنا این کوک زمینه اصلی ارتباط مستقیم با کوک نصف النهار ها را دارد بدین طریق که از حلقه های همان کوک ها کوک های زمینه اصلی زده می شود.
مجموعا طرح اصلی بافت روی گو در سه حالت زیر امکان پذیر است :
۱- هر قسمت خانه بین دو نصف النهار در چند رنگ مختلف از رنگ های قرمر ، سبز ، بنفش و سوسنی .
۲-هر قسمت (خانه)بین دو نصف النهار قط یکی از رنگ های قرمر ، زرد ،سبز،بنفش و سوسنی
۳- امکان دارد کوک ها به صورت مدار های کره گو زده شود و هر سه مرحله کوک یا چهار مرحله در یک رنگ و مجموعا کلیه مدار های گوی د رچند رنگ.
در حدود ۳۰ یا ۴۰ سال قبل بجای نوار پارچه ای از نوار های لاستیکی در همان اندازه استفاده می کردند ضمنا در هنگام پیچیدن دور سنگ ریزه آن را با حالت ارتجاعی لاستیک می پیچیدن و چون امکان دوختن آن وجود نداشت روی آنرا می بافتند . اما این گونه گو ها به دلیل خاصیت ارتجاعی بیش از حد و نیز به علت درد شدیدی که
از برخورد آن با بدن انسان ناشی می شود مورد قبول در بازی ها قرار نمی گیرد.

نحوه بازی :
گروهی که بازی می کنند تعداد مشخصی ندارد . در روزهای آخر اسفند گروه صد نفری هم دیده می شود که بازی می کنند و در میان آنان مردان میانسال و کهنسال نیز مشاهده می شود.
معمولا یک نفر را بر حسب توافق انتخاب می کنند که برود « بالا ». قسمت بالا می تواند در چهار جهت اصلی باشد مگر باد موافق نباشد بنابراین بالا باید موافق باد باشد ، بقیه افراد در پایین .طرز قرار گرفتن افراد در قسمت پایین بدون نظم و ترتیب می باشد لذا افراد در جهت های مختلف پراکنده می باشند .
فردی که بالا باشد کار خود را با زدن «چفته» زیر «گو» آغاز می کند.این فرد اگر چفته بازی را خوب بداند خوب می تواند گو بزند. حالات زدن گو به صورت نیزه ( یعنی سر خود به صورت عمودی بزند ) و یا به صورت هوایی( یعنی به صورت کمان ) میتواند باشد.
هر کس بتواند گوی زده شده را بدون برخورد به دیوار ، زمین یا مانعی یک دستی یا دو دستی بگیرد میرود بالا و کار خود را شروع می کند.ادامه این بازی بستگی به حوصله بازی کنان دارد.
معمولا «چفته زن ) از تعداد چفته هایی که زیر گو می زند چند تایی از آن زیر گو نمی خورد که به آن اصطلاحا «چس کردن » یا «چس شدن» می گویند.   در صورتی که هر بازی کن سه مرتبه پشت سر هم و متوالی «چس کرد » باید جای خود را به دیگری واگذار نماید .انتخاب نفر بعدی در اثر توافق همه بازیکنان می باشد

این بازی نمایانگر قدرت گوی زن و نیز قدرت گیرنده گوی می باشد که گاه چند نفر شهرتی در این زمینه به هم میزنند.
با توجه به واژه های این بازی از جمله «چفته» ( که احتمالا تحریف شده چوگان می باشد) و گو ( تحریف شده گوی) نیزه ( وجه تشابه زدن گوی مانند نیزه ) و غیره باید سابقه تاریخی نسبتا زیادی داشته باشد.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده ( گرفته شده از کتاب بازی های محلی آباده / جمشید صداقت کیش )

مطالب پیشنهادی :

• بازی های محلی آباده:::: یارگیری،قسمت اول:::
• بازی های محلی آباده:::: یارگیری،قسمت دوم:::

مشترک قلم .:: وبلاگ خبری آباده ::. شوید تا حتی یک مطلب را هم از دست ندهید!

به وسیله‌ی ایمیل:
 
ایمیل شما نزد ما محفوظ و اشتراک تان هر لحظه با یک کلیک قابل انصراف است.

یا به وسیله‌ی فـیـد (خوراک)

• rss

• ads

• ads