بازی های محلی آباده : برو و بیا (bro o biya)

وسایل مورد بازی : چفته ، گو {در بازی بیگیر بی بالو توضیح داده شد}؛ زمین بازی حداقل ۳۰×۱۰ متر مربع .

گروه سنی بازیکنان : ۱۰ تا ۲۰ساله – ایام نوروز افراد مسن هم بازی می کنند- .

جنس بازیکنان : مرد ؛   نوع بازی : گروهی

فصل بازی : آغاز آن اوایل اسفند – اوج آن ایام نوروز است و تا آغاز فصل پاییز ادامه دارد.

تعداد بازیکنان : نامحدود اما هیچگاه از ۱۲ نفر (به دلیل کیفیت بهتر بازی) تجاوز نخواهد کرد.

مقدمات بازی :

معمولا دو نفر از میان بازیکنان به عنوان استاد انتخاب می شوند. این عمل بیشتر بر اساس توافق و یا شرایط سنی میباشد. سپس این دو نفر یاران خود را انتخاب می کنند . روش های انتخاب یاران به همان ترتیبی که قبلا بحث شد از طریق : ۱- سرازول ؛  ۲ – پرتوپیک انتخاب می کنند . تعداد یاران دو گروه ، باید مساوی باشد (در اینجا گروه ها سه نفری فرض شده اند.)

پس از تعیین یاران ، انتخاب «بالا و پایین» می باشد. منظور از بالا قسمت بالای زمین، و پایین، قسمت پایین زمین می باشد. معمولا بالای زمین ارجحیت دارد چون گروهی که در قسمت بالا قرار می گیرند بازی را شروع می کنند و گاه ممکن است ساعت ها در همان قست قرار گیرند.

طرز انتخاب زمین از طریق «تر و خشک » است که قبلا در اینجا توضیح داده شد. پس از تعیین بالا یا پایین زمین ، دقــه گاه (:daqega) تعیین می شود. معمولا در طول زمبن از قسمتی که گروه بالا می ایستد یک محل را مشخص [می کنند] (با سنگ روی هم گذاشتن) و یک محل [هم] در قسمت زمین پایین تعیین می کنند و به همان ترتیب سنگ روی هم می گذارند تا برای هر دو گروه مشخص باشد. همواره گروه بالا تمایل دارد فاصله این دو محل یا دقه گاه کم باشد و گروه پایین زیاد (علت این امر بعدا توضیح داده می شود)

پس از عمل تعیین دقه گاه گروه پایین یک نفر (فرض علی) را برای «آب دادن » به گروه بالا معرفی می کند.

شروع بازی : از سه نفری که در بالای زمین قرار دارند طبق دستور استاد، کسی که از همه این سه نفر ضعیف تر است عمل زدن گو را شروع می کند بدین ترتیب که علی گو را بالا می اندازد ( آب می دهد) تا اولین نفر با چفته زیر آن بزند. علی معمولا سعی می کند به طریقی ید آب بدهد که اولین زننده گو نتواند خوب زیر گو یزند . ممکن است به طور انحرافی بالا بیندازد و یا ممکن است کوتاهتر از آنچه لازمست بالا بیندازد . به هر ترتیب اولین زننده گو هم سعی می کند اگر علی بد آب داده باشد نزند.

اولین زننده گو مجاز است هرچه می تواند زیر گو بزند اما باید سعی کند گوی هوایی نزند. در صورتی که چنین عملی رخ دهد ممکن است که یکی از گروه افراد پایین گو را بدون برخورد به زمین یا مانعی از هوا بقاپد و بازی گروه بالا خاتمه یابد.

در صورتی که علی خوب آب داد و اولین زننده گو نتوانست زیر گو بزند آنرا اصطلاحا «چس کردن» (chos kerdan ) می گویند و اگر این عمل سه مرتبه تکرار شود، اولین زننده گو سوخته و باید برود سه دقه گاه بالایی بایستد.

وظیفه اولین زننده گو آنست [که] به هر ترتیب شده فاصله میان دو دقه گاه را طی کند البته در همه حال گروه مخالف (گروه پایین) با همکاری سعی می کنند که اولین زننده گو را با گو بزنند و اکر این عمل انجام شود بازی به نفع گروه پایین می باشد و می روند محل بالا و گروه بالا به قسمت پایین می آیند بنابراین اولین زننده گو سعی می کند در لحظاتی که دومین دوست هم گروهش (با توجه به اینکه علی برایش آب داده) و او زیر گو زده با دویدن به دقه گاه پایین برود و برگردد اگر موقعیت مناسب نبود سر دقه گاه پایین بایستد تا موقعیتی مناسب پیدا شود و برگردد.

دومین نفر زننده گو از گروه بالا عینا مشابه اولین نفر زننده گو کارش را ادامه می دهد و فقط باید رعایت کند که  : ۱- هوایی نزند و اگر می زند به طریقی باشد که گروه پایین نتواند آنرا از هوا بقاپد . ۲- سه مرتبه چس نکند. ۳- به طریقی بزند که دوستش بتواند به طرف دقه گاه پایین بدود و برگردد یا حداقل به دقه گاه پایین برود.

در مورد شرط اول که باخت گروه بالا خواهد بود و در مورد شرط دوم باید برود سر دقه گاه برای رفتن و آمدن ؛ (برو و بیا).

نفر آخر یا استاد هم کار خود را شروع می کند. معمولا دو نفر هم گروهش در پناه گو زدن های بسیار خوب می تواند «بروند و بیایند» یعنی تا دقه گاه پایین بروند و بیایند. اگر این عمل انجام شود اولین زننده گو کار خود را مانند قبل انجام می هد و سپس دومین زننده گو همین عمل را تکرار می کتد اما اگر فرض کنیم دو نفر از یاران گروه بالا ، در دقه گاه پایینی باشند و گوهای استاد ناموفق یا ، چس کند، در این حالت یکی از گروه پایینی ضمن اینکه مواظب است که استاد گروه بالایی به دقه گاه پایین و دو نفر یار گروه بالایی از دقه گاه پایین به دقه گاه بالا نروند فرصتی به آنان می دهد و آن نیزه انداختن است. بدین ترتیب که استاد گروه پایین گوی را تا سه مرتبه بالا می اندازد (ممکن است یک مرتبه نیزه کافی باشد یا دو مرتبه یا حداکثر سه مرتبه) . تا افراد گروه بالا «برو بیای » خود را انجام دهند ، اگر انجام ندهند باخته اند و باید به قسمت پایین زمین بروند. اغلب اتفاق می افتد هنگامی که استاد گروه پایینی نیزه می اندازد یکی از یاران گروه بالا دویدن خود را آغاز می کند و در همین هنگام استاد گوی را مجددا گرفته و به سوی او پرتاب می کند. اگر به بدن یا لباس او برخورد کند باید به قسمت پایین زمین بروند و اگر نخورد کسی که به دقه گاه بالایی رسیده بازی را ادامه می دهد.

در اینجا لازم است تذکر داده شود که در زدن گوی به یاران گروه بالایی محدودیت بدنی وجود ندارد و هرجا که برخورد کند مورد قبول است.

در صورت موفقیت، گروه پایینی ، به قسمت بالا می روند و همان عملیات را تکرار می کنند. اغلب دیده شده که چندین مرتبه گروه ها جای خود را تغییر می دهند و به همین دلیل شور و هیجان و تلاش بیش از حدی که هر گروه برای کسب موفقیت انجام می دهد این بازی بیشتر از هر بازی دیگری در آباده (با توجه به شرایط سنی بازیکنان) مورد استقبال می باشد و اگر به دلایل خاصی گروه بالایی (مثلا در اثر اعتراض و یا اشتباه مسائل دیگر)نتوان به بازی ادامه دهد گروه پایین برای گروه بالا شعرهای دسته جمعی می خوانند که گاه به دعوا انجام می پذیرد که خواندن شعر های دسته جمعی را دودو کردن می گوییند.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده ( گرفته شده از کتاب بازی های محلی آباده / جمشید صداقت کیش )

بازی های محلی آباده

بیگیر بی  بالو  (Bigir Bi Ba:lo )
بگیر بیا بالا
وسایل مورد بازی :
گو (gu )
چفته (chofte )
زمین بازی حداقل۳۰*۱۰ متر مربع

گروه سنی بازیکنان : ۱۰ تا ۲۰ ساله – ایام نوروز افراد مسن هم بازی می کنند-.
جنس بازی کنان : مردان
فصل بازی : آغاز اوایل اسفند – ایام عید اوج بازی و تا آغاز فصل پاییز ادامه دارد.
نوع بازی : فردی ( فرد در گروه)
تعداد بازیکنان : نامحدود – گاه تا ۱۰۰ نفر دیده شده -
این بازی یکی از بازی های متداول ایام نوروز است و تصور می رود که سابقه تاریخی داشته باشد. قبل از تشریح بازی لازم است وسایل مذکور را بررسی نماییم :
- چفته (chofte ) چوب بلندی است به قطر تقریبی پنج سانتی متر و به طول سی یا چهل سانتی متر.
- گو(gu )تحریف شده گوی – اخیرا به جای آن از توپ تنیس که به توپ ماهوتی معروف است یا انواع توپ های لاستیکی به همان اندازه توپ تنیس استفاده می شود .
اما گو و طرز درست کردن آن بدین ترتیب بوده است که : ابتدا سنگ کوچکی را برمی داشته و نوارهای پارچه ای مستعمل یا نو اما محکم و با دوام را با فشار زیاد به دور سنگ می پیچیدند و آن را به صورت گلوله در می آوردند و برای وصل کردن نوار های پارچه ای که معمولا ۱۰ الی ۲۰ سانتی متر می بود از آب دهان استفاده می کردند بدین ترتیب که نوار جدید را در دهان قرار داده خیس می کردند و روی آخر نوار پیچیده شده که آن هم خیس شده بود قرار می دادند .هر چه این گو محکم تر پیچیده می شد خاصیت ارتجاعی آن بیشتر می گردید اندازه طبیعی این گوی برابر است با توپ تنیس بنابراین به مرحله پایانی کار که رسید خاصیت ارتجاعی آن را امتحان می کنند بدبن ترتیب که چندین مرتبه آن را به زمین می زنند تا میزتان عکس العمل و بالا رفتن آن مشخص شود.اگر حدود دو یا سه متر بالا رفت خوب پیچیده شده اما اگر صدای ‌‌« تاپ » کرد و کم بالا رفت ( حدود نیم متر یا کمی بیشتر ) باید مجددا نوار های پارچه باز شود و محکم از ابتدا پیچیده شود.
پس از پایان کار روی آن را به چند روش می دوزند :
۱- به صورت دوختن معمولی با کوک های بسیار بلند دو سانتی تمام رویه آن را درهم و برهم به نحوی می دوزند که لبه نوار ها دوخته شود زیرا اگر لبه نوار ها دوخته نشود کافی است یکی از نوار ها باز شود در این حالت گوی کاملا باز می شود .
۲- نوع دوم در اصطلاح محلی « چیدن» و به عبارت ادبی « بافتن» است. طرز بافتن بدین طریق است که ابتدا لبه آخرین نوار گوی را به جای به دهان بردن با سوزن می دوزند و سپس با نخ های قالی بافی « تنیده » دور گوی سه یا چهار مرتبه می بندند بنحوی که چندین نصف النهار برای این گوی کروی درست شود تعداد نصف النهار ها به چند چیز بستگی دارد :
۱- حوصله بافنده ، گو – که ممکن است بخواهد کار را سر هم بندی کند و زودتر از شر آن خلاص شود
۲- گوی کوچک باشد.
بنابر این یک گو،  فقط می تواند حداقل چهار نصف النهار داشته باشد به ترتیبی که هر قسمت از آن کاملا با هم مساوی باشد.

اما اگر گو بزرگتر باشد ممکن است تعداد نصف النهار ها ۸ یا ۱۲ باشد .
آنچه که در این تقسیم بندی مهم است مساوی بودن قسمت های بین دو نصف النهار می باشد.برای بافتن از سوزن لحاف دوزی استفاده می کنند که در آباده به آن « سوزن خط کشی » می گویند. این سوزن از لحاظ طول ( یک برابر و نیم ) و از لحاظ ضخامت (دو برابر) سوزن معمولی می باشد.نخی که برای بافتن به کار می رود از لحاظ کلفتی نسبت به نخ نصف النهار ها نازک تر می باشد و در رنگ های زیر به کار می رود :
قرمز ، زرد ، سبز ، بنفش و سوسنی [ در آباده بنفش را « سویکوهی » می گویند که تحریف شده سایکوهی می باشد.]
کلیه رنگ های مزبور پررنگ می باشد به دلایل خاص خود زیرا رنگ هایی که در شهرستان ها و روستا ها به کار می رود کمتر دارای رنگ ملایم و آرام می باشد.
برای بافتن ابتدا از نخ های هر نصف النهار شروع می کنند بدین صورت ازنوع کوکی استفاده می شود که اصطلاحا  « دندون موشی ریز » گفته می شود زیرا نمایانگر دندان های موش می باشد.[ کوک دندون موشی در قدیم بیشتر برای دوختن دور بقچه ، دستمال و رو تاقچه ای استفاده می شده و در حکم تزیین بوده است اما دندون موشی ریز فقط برای گو ، زده می شده - طرز بافتن روی گیوه و ملکی در آباده به همین ترتیب است].
پس از اینکه دور تا دور نصف النهار به همین ترتیب کوک زده شد برای زمینه اصلی بین دو نصف النهار همین کوک دندون موشی زده می شود با این تفاوت که به نوار های پارچه ای گو هم داخل میشود .
ضمنا این کوک زمینه اصلی ارتباط مستقیم با کوک نصف النهار ها را دارد بدین طریق که از حلقه های همان کوک ها کوک های زمینه اصلی زده می شود.
مجموعا طرح اصلی بافت روی گو در سه حالت زیر امکان پذیر است :
۱- هر قسمت خانه بین دو نصف النهار در چند رنگ مختلف از رنگ های قرمر ، سبز ، بنفش و سوسنی .
۲-هر قسمت (خانه)بین دو نصف النهار قط یکی از رنگ های قرمر ، زرد ،سبز،بنفش و سوسنی
۳- امکان دارد کوک ها به صورت مدار های کره گو زده شود و هر سه مرحله کوک یا چهار مرحله در یک رنگ و مجموعا کلیه مدار های گوی د رچند رنگ.
در حدود ۳۰ یا ۴۰ سال قبل بجای نوار پارچه ای از نوار های لاستیکی در همان اندازه استفاده می کردند ضمنا در هنگام پیچیدن دور سنگ ریزه آن را با حالت ارتجاعی لاستیک می پیچیدن و چون امکان دوختن آن وجود نداشت روی آنرا می بافتند . اما این گونه گو ها به دلیل خاصیت ارتجاعی بیش از حد و نیز به علت درد شدیدی که
از برخورد آن با بدن انسان ناشی می شود مورد قبول در بازی ها قرار نمی گیرد.

نحوه بازی :
گروهی که بازی می کنند تعداد مشخصی ندارد . در روزهای آخر اسفند گروه صد نفری هم دیده می شود که بازی می کنند و در میان آنان مردان میانسال و کهنسال نیز مشاهده می شود.
معمولا یک نفر را بر حسب توافق انتخاب می کنند که برود « بالا ». قسمت بالا می تواند در چهار جهت اصلی باشد مگر باد موافق نباشد بنابراین بالا باید موافق باد باشد ، بقیه افراد در پایین .طرز قرار گرفتن افراد در قسمت پایین بدون نظم و ترتیب می باشد لذا افراد در جهت های مختلف پراکنده می باشند .
فردی که بالا باشد کار خود را با زدن «چفته» زیر «گو» آغاز می کند.این فرد اگر چفته بازی را خوب بداند خوب می تواند گو بزند. حالات زدن گو به صورت نیزه ( یعنی سر خود به صورت عمودی بزند ) و یا به صورت هوایی( یعنی به صورت کمان ) میتواند باشد.
هر کس بتواند گوی زده شده را بدون برخورد به دیوار ، زمین یا مانعی یک دستی یا دو دستی بگیرد میرود بالا و کار خود را شروع می کند.ادامه این بازی بستگی به حوصله بازی کنان دارد.
معمولا «چفته زن ) از تعداد چفته هایی که زیر گو می زند چند تایی از آن زیر گو نمی خورد که به آن اصطلاحا «چس کردن » یا «چس شدن» می گویند.   در صورتی که هر بازی کن سه مرتبه پشت سر هم و متوالی «چس کرد » باید جای خود را به دیگری واگذار نماید .انتخاب نفر بعدی در اثر توافق همه بازیکنان می باشد

این بازی نمایانگر قدرت گوی زن و نیز قدرت گیرنده گوی می باشد که گاه چند نفر شهرتی در این زمینه به هم میزنند.
با توجه به واژه های این بازی از جمله «چفته» ( که احتمالا تحریف شده چوگان می باشد) و گو ( تحریف شده گوی) نیزه ( وجه تشابه زدن گوی مانند نیزه ) و غیره باید سابقه تاریخی نسبتا زیادی داشته باشد.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده ( گرفته شده از کتاب بازی های محلی آباده / جمشید صداقت کیش )

مطالب پیشنهادی :

• بازی های محلی آباده:::: یارگیری،قسمت اول:::
• بازی های محلی آباده:::: یارگیری،قسمت دوم:::

سرازول دو نفری

سرازول دو نفری عینا مشابه سرازول گروهی می باشد. با این تفاوت که فقط در این نوع یارگیری تعداد دو نفر می باشد و عدد مشخص شده هیچ گاه از عدد ۲۰ (تعداد انگشتان دو دست) تجاوز نمی کند. فرض می کنیم عدد ۷ مشخص شده باشد بنابراین عدد هفت به هرکس اصابت نماید شخص دیگر حق انتخاب کردن افراد را دارد این عمل برعکس هم می تواند انجام گیرد. بنابر این در ابتدای این نوع یارگیری توافق می شود.

پرتوپیک [ portopik ]

در مورد پرتوپیک روش آنست که یکی از این دو نفر سنگ ریزه بسیار کوچک یا تکه چوب بسیار ریز بر می دارد و هر دو دست را پشت سر می برد و وانمود می کند که آن را در دو دست می گرداند و بالاخره تصمیم می گیرد هر دو دست را مشت کند و با توجه به اینکه حتما سنگ ریزه در دستش باشد دست ها را در مقابل طرف دیگر می گیرد. ( گاهی اوقات این شخص زرنگی می کند و سنگ ریزه را در همان حالتی که دست هایش پشت سر قرار دارد یواشکی می اندازد.) طرف دیگر باید بگوید سنگ ریزه در کدامیک از دست ها قراردارد. اگر درست بگوید مثلا اشاره کند به دست راست و سنگریزه در دست راست باشد. حق انتخاب با او می شود. اما اگر اشاره به دست چپ کرده باشد شخصی که سنگریزه در دستانش می باشد الزاما دست هایش را نشان می دهد که سنگریزه در دستش باشد و شروع به انتخاب بازیکنان می کند.

گاهی اوقات شخصی که باید بگوید که کدام دست پر است و کدام دست پوک برای اینکه اشتباهی نکند با گرفتن قسمتی از دامن کت یا پیراهن خود دست های مشت شده دوست خود را اندازه می گیرد اندازه دستی که بیشتر باشد پر است.گاهی اوقات گوینده پر یا پیک وقتی که قرار باشد که بگوید پر است یا پوک در آن واحد سعی می کند با هر دودست یک دانه مژه از مژ گان های خود را بکند به هر دست مژه بیاید ( مثلا دست راست ) اشاره می کند به دست راست دوستش . این عمل بیشتر جنبه اتفاقی دارد.

تر و خشک (tar o xoshk )

یکی از استادها یک دانه سنگ کوچک و پهن یا یک تکه کواره (سفال) پهن بر میدارد و یک طرف آن را با آب دهان تر می کند و می گوید : (اگر تر اومد ما میریم بالا) (البته در مورد خواستن قست تر یا خشک معمولا توافق می کنند) و سنگ یا سفال را به هوا پرتاب می کنند و همگی حمله می کند به طرفی که سنگ یا سفال بر زمین افتاده تا نتیجه این قرعه کشی مشخص شود. شیر یا خط که نحوه عمل را همه می دانند اما کمتر از سایر روش ها متداول است. کسی که حق انتخاب کردن را به دست می آورد سعی می کند بهترین یاران را از لحاظ قوی بودن در بازی ، سریع دویدن، چالاک بون . انتخاب کند . اولین را او انتخاب می کند و دومین را دوست دیگرش و به همین ترتیب ادامه پیدا می کند . مسلما تعداد دو گروه باید مساوی باشد.

منبع:بازیهای محلی آباده (جمشید صداقت کیش) قلم،وبلاگ خبری آباده

یارگیری

در آباده یارگیری برای بازی انواع مختلف دارد که در زیر شرح داده می شود:
|||تنگ طلا یا خانه خدا
دو نفر استاد جدا از سایر بازیکنان میروند و تبانی می کنند.و یکی از دو اسم زیر را برای خود انتخاب می کنند.
۱-تنگ طلا[::tela ::]
2-خانه خدا
و سپس می آیند در بین جمع می پرسند:

کی میخواد تنگ طلا  را ؟ کی میخواد خونه خدا را؟
کسانی که تنگ طلا را می خواهند به یک طرف و کسانی که خانه خدا را می خواهند به طرف دیگر می روند و یارگیری تمام می شود.

|||سرازول
سرازول[::sarazaval::] (ممکن است تحریف شده سر از اول باشد).طریقه سرازول بدین طریق است که کلیه بازیکنان دور هم به صورت دایره جمع می شوند و یک نفر میگوید:

((اول به من آخر به هرکی افتی))

در این حالت همه دست ها پشت سر می رود و یکی یا چند انگشت یا بیشتر را میخوابانند و آماده می کنند . برای آوردن برابر صورت و سپس دسته جمعی میگویند: یا علی( “یا ” کوتاه و مقطع و “علی” به صورت کشیده ادا میشود.)
دستها برابر صورت آورده می شود. شخص گوینده جمله مذبور(ول به من…) تعداد انگشتان دست افراد که باز می باشد می شمارد . فرض کنیم عدد ۴۶ بوجود آمده است.در این صورت شروع به شمردن می کند بدین ترتیب که با گذاشتن دست روی سینه خود عدد یک را می گوید و از سمت راست یا چپ به همین ترتیب ادامه میدهد تا به عدد ۴۶ برسد.شخصی که عدد ۴۶ به او برخورد کرده است باید به کنار دیوار و محل تعیین شده برود. گاهی اوقات دیده می شود که شمارنده اعداد مورد اعتراض قرار می گیرد که چرا از سمت چپ یا راست شروع کرده است.زیرا در حالتی که تعداد کل بازیکنان فرد باشد از سمت راست فردی که عدد به او برخورد می کند مثلا (رضا) خواهد بود و از سمت چپ دوستش (علی). این اعتراض معمولا وقتی می شود که یک یا چند نفر از بازیکنان دست قوی در بازی داشته باشند.

منبع: قلم :: وبلاگ خبری آباده :: ( بازیهای محلی آباده / جمشید صداقت کیش)

• rss

• ads

• ads