منبت کاری در ایران پیشینه ای بسیار طولانی دارد و یادگاری از دوران گذشته می باشد که برای رسیدن به مراحل فعلی راهـی بس طولانی را پیموده است و شـاید بتوان گفت که تاریخ منبت کـاری در ایران به زمانی می رسد که ایرانیان با مصارف گوناگون چوب آشنا شدند ؛ و با این توضیح در واقع نمی توان  تاریخ منبت کاری را جدا از تاریخ استفاده چوب دانست.

باستان شناسان و مورخان تاریخ ، استفاده از چوب برای ساخت خانه ها را در ایران مربوط  به ۴۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح دانسته اند که مقارن با عصر حجر و دورانی که بومی ها قبل از مهاجرت آریایی ها در ایرن زندگی می کردند، می دانند.

قطعات چوبی در یکی از مقبره های شهرستان فسا، در استان فارس، به دست آمده که مربوط به ۵۰۰۰ سال قبل بوده و نشان دهنده ی این است که ایرانیان باستان از چوب برای ساخت ابزارهای مختلف استفاده می کرده اند.

استفاده از چوب در زمانهای  مختلف در ایران مرسوم بوده و در کشاورزی ، خانه سازی و همچنین ساخت آلات و ابراز استفاده می شده است. از ظهور سلجوقیان تدریجاً استفاده از چوب شکل عوض کرده و کنده کاری روی چوب مرسوم شده که متأسفانه نمونه های چندانی از هنر صنعت چوب ِ در این دوره در دست نیست؛ ولی با توجه به دو قطعه از یک منبر ساخته ی قرن ۱۲ میلادی که مربوط به اواخر دوره ی سلجوقیان است و هم  اینک در موزه  نگهداری می شود ، درمی یابیم که تزئین چوب با گل و بوته های برجسته و فرو رفته (شبیه به منبت امروزی) رواج داشته است. آثار صنعت منبت  کاری در دوره ی چنگیز و تیمور نسبتاً بیشتر است و نقوش ایرانی و طرح های چینی فراوانی به چشم می خورد، از آثار این دوره می توان منبر مسجد نائین به تاریخ سال ۷۱۱ هجری قمری و مرقد حضرت عبدالعظیم در شهرری  را نام برد که   با اشکال هندسی و برگ های مدور تزئین شده است .

در عصر تیموریان شیوه ی منبت کاران دوره ی مغول ها ادامه یافت و از نمونه های خوب این دوره ” دو لنگه ی در ” متعلق به نیمه های دوم قرن پانزدهم میلادی (قرن ۹ هجری قمری) است که در موزه متروپولیتن نگاهداری می شود. رُویه ی این دولنگه در، به قطعات مربع تقسیم و داخل هر کدام نیز تقسیمات دیگری شده و تزئینات آن عبارت است از اشکال هندسی و برگهای ظریفی که معمولاً تذهیب کاران دوره تیموری از آنها استفاده می کردند. در دوره ی زندیه و قاجار، منبت کاری رو به انحطاط رفت و ساختن درهای منبت و قطعات بزرگ ، جای خود را به قطعات کوچکتر مانند رحل قرآن و قاب آئینه داد.

به طور کلی آثار معتبری از گذشتگان در دست نیست و علت آن امر را می توان عمر کوتاه چوب که به مرور از بین می رود و همچنین عدم نگهداری درست وسایل چوبی به دلیل نبود مواد و وسایل حفاظتی (مانند لاکها و رنگهایی که امروزه استفاده می شود) دانست. ولی با این حال ، آثار نسبتاً قدیمی از منبت کاری در کشور ما به جای مانده که بیشتر بر روی در مقبره ها، منابر و در مساجد انجام شده و دلیل سالم ماندن آن نیز به خاطر احترام مذهبی مردم به این اماکن می باشد که قدمت بعضی از آنها به ۱۰۰۰ سال هم می رسد.

در حال حاضر منبت کاری در گوشه و کنار ایران رواج دارد و می توان گفت که در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، آباده، شاهرود و … نسبتاً منبت کاری بیشتر انجام می شود. طرح های اصیل ایرانی شامل اسلیمی ها، ختایی، گل و بوته، گل و مرغ و … می باشد که تدریجاً انواع طرح های خارجی مانند گوشواره ای، فرشته ای و … جای آن ها را می گیرند.

باستان شناسان و مورخان ، تاریخ استفاده از چوب برای ساخت خانه ها در ایران را مربوط  به ۴۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح دانسته اند که مقارن با عصر حجر است یعنی زمانی که بومی ها قبل از مهاجرت آریایی ها در ایران زندگی می کردند .

منبع : هنر های چوبی

1. منبت و منبت‌کار: استاد علی امامی
2. منبت کاری
3. نمایشگاه صنایع دستی
4. تاريخچه منبت كاري
5. دانلود تصاویر آثار استادان امامی در موزه هنرهای ملی
6. مجموعه تصاویر نمایشگاه صنایع دستی و هنرهای سنتی آباده

امروزه تولیدات منبت شامل موارد زیر است:

آجیل‌خوری، قاب عکس، جاى لوازم‌التحریر، سینى (به تعداد بسیار ناچیز)، بشقاب (به تعداد بسیار ناچیز)، تُنگ (به تعداد بسیار ناچیز، قوطى سیگار، جعبه شیرینى‌خوری، جعبه قاشق و چنگال، جعبه آرایش، جاى دستمال کاغذی، جاى کاغذ یادداشت و قلمدان (به تعداد بسیار ناچیز) و …

در موزه‌هاى جهان نیز از آثار منبت هنرمندان و استادان فارس وجود دارد که گرچه نام و تاریخى بر روى آنها مشاهده نمى‌شود، اما تعلق آنها به هنر فارس قطعى است. در این میان قاشق‌هاى شربت‌خورى آباده از اهمیت خاصى برخوردار است که اوج هنر منبت را در اشیاى کوچک به نمایش مى‌گذارد.

کهن‌ترین اثرهاى منبت فارس

از آنجا که چوب به دلیل عدم مقاومت در برابر زمان، زود پوسیده مى‌شود، در تمام ایران اثرى کهن‌تر از سده چهارم وجود ندارد و این آثار در مساجد، حسینیه‌ها و بقاع متبرکه باقى مانده است. کهن‌ترین آثار موجود در فارس عبارتند از: صندوق منبت بقعه متبرکه سید میرمحمد (ع) در شیراز که از سده هفتم هـ.ق به جاى مانده است و از نادرترین آثار هنرى فارس است که در جریان هجوم‌ها و جنگ‌ها، سالم مانده، منبر مسجد جامع سوریان از شهرستان بوانات که از سال ۷۷۱ هـ.ق باقى است و در موزه ملى ایران نگه‌دارى مى‌شود، منبر مسجد جامع اقلید با کتیبه چوبى سردر آن به تاریخ ربیع‌الاول ۸۴۹ هـ.ق و در منبت با تاریخ ۱۰۰۸ هـ.ق و دو ضریح امامزاده حمزه روستاى بزم شهرستان بوانات که از دوره شاه عباس اول یعنى حدود ۱۰۰۷ هـ.ق بر جاى مانده است.

انواع طرح منبت

طرح‌هاى منبت بى‌شمار است اما متداول‌ترین آنها شامل طرح‌هاى اسلیمى لچک براى گوشه‌ها، اسلیمى حاشیه، گل سرخی، گل نرگس، توأم، گل مینا، بُته فندقی، گل، گل و مرغ، کتیبه، جعبه دستمال کاغذی، صورت پادشاهان، تخت‌جمشید و دیس و سینى و طرح دسته‌هاى قاشق است.

استادان و هنرمندان منبت‌کار فارس

استاد آقا شیخ، استاد میرزا آقا شیخ، استاد محمد آقا شیخ، حسین آقا شیخ، آقاجانی، استاد مشهدى آقا، کربلایى عباس قاشق‌تراش، حبیب قاشق‌تراش، آقا على اکبر قاشق‌تراش از دوره قاجار و استاد احمد صنیعی، استاد شکراله زائر پور، استاد جلال برومند، استاد احمد امامی، استاد فتح‌الله حق‌شناس، استاد حبیب‌الله زائر پور، استاد عبدالله صنیعی، استاد فتح‌الله صنیعی، استاد حسین صنیعى و استاد حسین قاشق‌تراش (منبتی) از دورهٔ پهلوى اول، استاد خلیل امامی، استاد على امامی، استاد جواد صنیعی، استاد میرزا نعیم مشرفى در دوره پهلوى دوّم و نیز استادان برجسته معاصر در منبت آباده؛ محمدطاهر امامی، على‌اصغر صنیعى آباده‌اى و بهرام منبتى که به کارهاى هنرى بسیار ارزشمند اشتغال داشته‌اند.

منبع : پرتال اینترنتی آفتاب

1. منبت و منبت‌کار: استاد علی امامی
2. هنر منبت كاری
3. دانلود تصاویر آثار استادان امامی در موزه هنرهای ملی
4. نمایشگاه صنایع دستی
5. تاريخچه منبت كاري
6. مجموعه تصاویر نمایشگاه صنایع دستی و هنرهای سنتی آباده

از صنایع دستی آباده ابتدا از منبت کاری باید نام برد که شهرت خاص و عام دارد و در تمام کتاب‌های سیاحان ثبت شده است، به ویژه قاشق‌های شربت‌خوری که شهرت جهانی دارد و هیچ موزه یا کلکسیون چوبی وجود ندارد که از قاشق شربت‌خوری آباده در آن وجود نداشته باشد. متأسفانه هنر قاشق سازی اینک از بین رفته و در سایر رشته‌های منبت از جمله کاسه، بشقاب، دیس و سینی، تخته نرد، قاب عکس و… جای آن را گرفته است و باز شهرت برخی از این محصولات عالم‌گیر است و هنرمندان آن قابل ستایش و عزیز.

از صنایع دیگر آباده ملکی دوزی و گیوه دوزی است که اینک جنبه هنر تزیینی آن نسبت به صنعت بیشتر شده و نیز از شهرت زیادی برخوردار است.

از صنایع دیگری که امروزه بازارهای جهان به نام آباده می‌شناسد (فرش آباده) است که حدود ۲۰ سال است در بازارهای جهان با طرح و رنگ خاص عرضه می‌شود و نشانگر (فرش آباده) می‌باشد و بازارهای اروپا و آمریکا و حتی آفریقا را قبضه کرده است و بنابراین هیچ کتابی و کاتالوگی که درباره فرش ایران که در بیست سال اخیر نوشته شده نمی‌توانید بیابید که بحثی از فرش تجارتی آباده نکرده باشد و طرحی از نمونه های آن ارایه نداده باشد.

1. نمایشگاه صنایع دستی
2. منبت و منبت‌کار: استاد علی امامی
3. منبت کاری
4. هنر منبت كاری
5. دانلود تصاویر آثار استادان امامی در موزه هنرهای ملی
6. مجموعه تصاویر نمایشگاه صنایع دستی و هنرهای سنتی آباده