افتتاح اولین بازارچه دائم صنایع دستی شمال فارس؛ تیمچه صرافیان

اولین بازارچه دائم صنایع دستی در شمال فارس، با حضور معاونت محترم صنایع دستی کشور، جناب آقای نامور مطلق و مدیرکل محترم میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس، جناب آقای امیری و با حضور مسئولین شهرستان؛ در محل تیمچه صرافیان افتتاح شد.

» دانلود همه تصاویر (۳۳ عکس – حجم: کمتر از 6MB)

 

نمایشگاه صنایع دستی، کاری از شرکت تعاونی مهبد هنر + تصاویر

اولین نمایشگاه آثار صنایع دستی هنرمندان شرکت تعاونی مهبد هنر آباده در محل سابق شرکت فرش آباده، از ۱۹ الی ۲۵ بهمن دایر گردیده است.

نمایشگاه مهبد هنر آباده - قلم وبلاگ خبری آباده

در این نمایشگاه بیش از ۳۰ نفر از هنرمندان و صنعتگران رشته‌های مختلف صنایع‌دستی تحت پوشش این شرکت، حضور دارند که آثار خود را در قالب:

ادامه خواندن “نمایشگاه صنایع دستی، کاری از شرکت تعاونی مهبد هنر + تصاویر”

کلیپی زیبا از تیمچه صرافیان

چند روز پیش «علی الف» یکی از بازدیدکنندگان وبلاگ کلیپی زیبا از تیمچه صرافیان را برایم فرستاد که از شبکه بازار ضبط کرده بود.

سلام. امروز کلیپی از شبکه بازار پخش شد که بد ندیدم براتون بفرستم. درباره تیمچه صرافیان هست.

ظاهرا دستی به سر و روش کشیدن و تعمیر شده.

من کلیپ رو بر روی آپارات قرار دادم، می‌تونید به صورت مستقیم ببینید یا دانلود کنید.

با سپاس فراوان از آقای «علی الف» برای ارسال ویدئو

تاریخچه آموزش‌وپرورش آباده

برداشت از تارگاه آموزش‌وپرورش شهرستان آباده:

درسال 1234 شمسی، چهارسال بعد ازتاسيس دارالفنون؛ وزارت علوم به رياست وزير وقت آقاي عليقلي ميرزا معروف به اعتضاد السلطنه تاسيس شد، وزارت علوم در سال 1293 شمسي به وزارت معارف وصنايع مستظرفه ودرسال 1317 شمسي به وزارت فرهنگ ودرسال 1343 به وزارت آموزش وپرورش تغييرنام يافت.

تا قبل از سال 1285 شمسي درآباده مکتب‌خانه‌هايی بود که بيشتر درس قرآن مي‌داده‌اند. دربعضي از اين مکتب‌خانه‌ها تدريس کتاب حافظ، سعدی، نظامي و مولانا نيز رواج داشته است.

» مکتب‌خانه‌های آباده:

  1. مکتب‌خانه مرحوم عباس اديب‌زاده محل آن در کوچه امام (خيابان مصلي فعلي)
  2. مکتب‌خانه حاج ملااحمد در قلعه حاج علي‌خان
  3. مکتب‌خانه شيخ محمدجان نادری
  4. مکتب‌خانه حاج ملاحمزه (حمزه پور)
  5. مکتب‌خانه خانم طيبه چوبينه (اين مکتبخانه حدود 130 سال پيش ويژه خانم‌ها تاسيس شده است)
  6. مکتب‌خانه مخصوص دختران شهر که در آن قرآن آموزش داده مي‌شد.

» مدارس به سبک جديد

درتابستان 1285 شمسي آقای ميرزا حبيب‌اله آموزگار استهباناتی مستشار ديوان عالي کشور که از مسير آباده عازم تهران بوده گذرش به آباده مي‌افتد و با مرحوم حاج علي‌خان پدر مرحوم دکتر قربان آشنا مي‌شود، که به درخواست او اولين مدرسه در آباده به نام مدرسه تربيت راه‌اندازی مي‌گردد.

دراين مدرسه تدريس عربي به عهده حبيب‌اله آموزگار، فارسي به عهده ميرزا حسن نامي و انگليسي به عهده ميرزا عنايت‌اله سپهر بوده است. درسال 1287 شمسي مدرسه ديگري به نام اسلامي به مديريت حاجي واعظ و کمک فرزندش علي‌اصغر واعظ راه‌اندازي مي شود. معلمين اين مدرسه محمدباقر موحد، ميرزا علي‌آقا واعظ زاده، غلامرضا اديب‌زاده، محمدرضا رياضي ومحل آن در منزل آقاي حسين منبتي نزديک ميدان ولي‌عصر(عج) فعلي بوده است.

اين مدرسه پس از تشکيل قشون SPR «شبکه جنوب» در آباده با راهنمايي ميرزا علي‌خان که افسر و حسابدار قشون بوده به محل رونقيه (نزديک ميدان شهيد منتظري فعلي) انتقال و به مدرسه همت نامگذاری وبا مديريت حاجي واعظ و همکاري علي‌اصغر واعظ‌زاده شروع بکار مي کند.

معلمين اين مدرسه آقايان محمدباقر موحد، سيدحسن ضيا‌ العلوم، غلامرزضا اديب‌زاده و ميرزا علي‌آقا واعظ‌زاده بوده‌اند. شاگردان اين مدرسه نيز عبدالرحيم رضانيا، محمدحسن رضانيا، هدايت‌اله فروهر، غلام‌عباس آرام، ذبيح اله قربان و امانت‌اله روشن که همگي از شخصيت‌هاي معروف زمان خود بودند.

مجوز تاسيس اولين مدرسه چهار کلاسه دولتي، بنام سعدي درسال 1294 به مديريت حاجي واعظ در آباده صادر [شده] و شروع بکار مي‌کند. معلمين اين مدرسه سيد حسين ضياء العلوم، اديب‌زاده، علي‌اصغر واعظ‌زاده، ميرزا مهدي امام ملقب به شيخ السلام، محمدباقر موحد و محمدرضا رياضي بوده‌اند.

بعدها که مدارس شيراز شماره‌گذاري مي‌شوند، اين مدرسه شماره (12) را به خود اختصاص مي‌دهد. در همين زمان دومين مدرسه دولتي آباده در سورمق داثر مساعي حسين خان سورمقي به مديريت محمدباقر موحد تاسيس مي‌شود. اولين مدرسه دولتي دخترانه در سال 1307 شمسي درمحلي پشت ساختمان کلاه فرنگي به نام مدرسه دولتي زنهاريه که معروف به مدرسه دوشیزگان شده به مديريت بانو روحا فروزان تاسيس مي‌شود.

معلمان اين مدرسه خانم‌ها ملک سلطاني، عزت خانم قضايي، منيره وفا، قدسيه حميدي، قدرت خانم حميدي و ايران آگاه بوده‌اند. لازم به ذکر است که اولين امتحان نهايي ششم ابتدايي در سال 1308 شمسي در آباده برگزار گرديده است.

»روساي آموزش‌وپرورش آباده:

رديف نام سال
1 علي اصغر واعظ زاده 1298
2 سيدابوطالب دانا 1299
3 علي اکبرواعظ زاده 1299
4 ميرزامهدي امام 1305
5 محمدباقرموحد 1310
6 علي باستي 1310
7 محمدباقرموحد 1314
8 علي ياسايي 1314
9 حسين ساجدي 1316
10 جلال پيرزاده 1317
11 حسين ساجدي 1318
12 محمودابطحي 1320
13 علي اکبر مينو 1324
14 منوچهر روستائيان 1329
15 حبيب اله بهجت نيا 1329
16 عنايت اله امام 1333
17 حسين خان امامي 1338
18 حسين خضرايي 1340
19 حسام الدين نعمت الهي 1343
20 عطااله عبادي 1344
21 حسام الدين نعمت الهي 1346
22 احمد احراري 1349
23 عبداله فاضل ايلخاني 1350
24 عبداله آذري 1351
25 غلامحسين نديمي 1353
26 محمدحسين ناجي 1357
27 خليل دادور 1360
28 علي اکبر نصيري 1361
29 محمدرضا کريمي 1362
30 محمدحسن مقامي 1365
31 ابوالفضل ذوالقدر 1372
32 علي رضا فرود 1376
33 سيدمجيد موسوي 1383
34 حسين دانشور 1385

» وضعيت کنوني آموزش‌وپرورش شهرستان آباده

آموزش وپرورش شهرستان آباده که زماني بخش وسيعي از شمال فارس را در حوزه مديريت خود داشت اکنون داراي دو نمايندگي در شهرهاي سورمق و صغاد مي‌باشد .

جدايي آموزش و پرورش شهرستان ها:

  • سميرم: سال 24-1325
  • اقليد: 52-1351
  • ابرکوه: 55-1354
  • خرمبيد:73-1372
  • بوانات: 74-1373
  • سرچهان: 76-1375

فعاليت آموزش‌وپرورش منطقه خسروشيرين پس از الحاق به شهرستان آباده از سال تحصيلي 86-85 مجددا به مديريت شهرستان آباده سپرده گرديد.

آباده در کتاب دانشنامه ایران؛ درباره آباده بیشتر بدانیم

آباده : شهر و شهرستانی در استان فارس

شهر آباده: این شهر مرکز شهرستان آباده است و با 2400 متر ارتفاع از سطح دریا در 31و`10 عرض شمالی و 52 و 35′ طول شرقی قرار دارد. گاهی به سبب آنکه با آباده طشک که در حومه نیریز است، استباه نشود، از این شهر با نام آباده اقلید یاد می کنند.

شهرستان آباده در کتاب دانشنامه ایران

سیمای طبیعی: آباده در یک جلگه میان کوهی کم عرض، در میان رشته‌های انتهایی زاگرس جنوبی، واقع شده است. این جلگه میان کوهی در امتداد کوه های زاگرس که از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است، قرار دارد و شاه‌راه بزرگ اصفهان – شیراز در فاصله بین آباده و ده بید، از طول این دره و شهر آباده می گذرد. فاصله آباده تا اصفهان 210 کمـ‌، و تا شیراز 287 کمـ است. شهر آباده که در حد فاصل کوهپایه‌های شرقی زاگرس و کویر بزرگ داخلی ایران واقع شده، آب و هوای اقلیم‌های نیمه بیابانی و کوهستانی را در خود جمع کرده است، به این معنی که زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل دارد. میانگین دما در سردترین ماه 2 درجه و در گرم‌ترین ماه آن در حدود 23 درجه سانتی‌گراد است. باران سالانه‌ی آن ناچیز، و کمی بیشتر از مناطق خشک داخلی است. و در طول 10 سال اندازه گیری، متوسط باران آن در سال، 160 میلی متر به ثبت رسیده است؛ در طول پاییز و زمستان برف نیز می بارد. منابع شهر آباده بسیار اندک است و آب مشروب شهر از قنات ها تامین می شود و اهالی در تابستان ها با کمبود آب روبرو هستند.

سابقه تاریخی: در کتاب‌های جغرافیایی قدیم مشخصا از آباده اقلید نامی به میان نیامده است، اما در سده 4ق/10م از (آباده و بردنکان و چاهک، شهرک هایی میان اصطخر و کرمان)، و در سده 6ق/12م از شهرک آباده و قلعه آباده یاد شده است. فرهنگ جغرافیایی ایران بنای این شهر را در اواخر سده 12ق/ 18م، به دست طوایف گرجه ای (گرجی) و پرندی اصفهان به امر کریمخان زند دانسته، و یادآور شده که نام آباده در این زمان به این شهر داده شده است. ماخذ آنچه در فرهنگ جغرافیایی ایران آمده است، معلوم نیست، ولی مسلما اطلاق نام آباده به این شهر قدیمی‌تر از زمان کریمخان است. قدیمی‌ترین ماخذی که در آن مشخصا از آباده نامی به میان آمده، نزهة القلوب حمدالله مستوفی(سده 8ق/14م) است. در این زمان آباده روستایی بیش نبوده است. …

لطفا برای خواندن تمام مطالب، به ادامه مطلب رجوع کنید:

ادامه خواندن “آباده در کتاب دانشنامه ایران؛ درباره آباده بیشتر بدانیم”

کاروان‌سرای خان‌خوره

علی گنجه ای : زمان ما هنوز کنکور دو مرحله‌ای بود. فکر می‌کنم سال ۷۳ که ما کنکور دادیم آخرین سال سیستم دو مرحله‌ای بود و از ۷۴ به بعد دیگر یک مرحله‌ای شد. بزرگترها اگر یادشان باشد، در مرحله‌ی اول از درس‌های عمومی چهار سال دبیرستان و اختصاصی‌های سال چهارم امتحان می‌دادیم و بر اساس رتبه‌ی آن انتخاب رشته می‌کردیم. در مرحله‌ی دوم از اختصاصی‌های چهار سال امتحان می‌گرفتند و در نهایت بر اساس رتبه‌ی دو مرحله نتایج را اعلام می‌کردند.

وقتی رتبه‌ی مرحله‌ی اولم آمد، مدیر مدرسه‌مان (اسمش آقای مظفری بود، اصالتا خرمشهری و بسیار با کلاس و با شخصیت) زنگ زد به خانه‌مان و پرس و جویی کرد که چه رشته‌ای می‌خواهی بروی و کمی سعی کرد که رایم را بزند که نروم کامپیوتر و به جایش بروم معماری. در جواب من که عشق های‌تک بودم و عزم جزم داشتم برای کامپیوتر شریف و برایش بهانه آوردم که «به معماری علاقه ندارم»، گفت که «انتخاب رشته مثل زن گرفتنه، اول انتخاب می‌کنی بعدا علاقمند می‌شوی!». آخرش که من زیر بار نرفتم و کار خودم را کردم ولی هر وقت احساس پیری حرفه‌ای زودرس می‌کنم یا هر وقت که پای ساختمانی می‌ایستم و می‌بینم که عظمتی، شکوهی، جذبه‌ای، چیزی در معماری‌اش هست که جذبم می‌کند ولی درکش نمی‌کنم، یاد آن نصیحت آقای مظفری می‌افتم و بگویی نگویی کمی هم پیشیمان می‌شوم.

تازه‌ترین باری که این احساس پشیمانی به من دست داد، همین دو-سه هفته پیش بود که در بازگشت از شیراز، نرسیده به آباده، سری به کاروانسرای «خان خوره» زدیم و همان سوال پیش ذهنم بود که چه نکته‌ای در معماری این کاروانسرا هست که اینقدر جذّابش کرده؟

کاروانسرای خان خوره - ورودی

همه‌ی کاروانسراهایی که پیش از این دیده بودم، یک بنای مستطیل یا مربع‌شکل بودند، با یک حیاط بزرگ در وسط و یک سری اتاق (معمولا با کمی ارتفاع از سطح) دور تا دور این حیاط.

«خان خوره» هشت ضلعی بود با طرحی تقریبا شبیه به چیزی که این پایین کشیده‌ام:

چهار تا هشت ضلعی تودرتو را در نظر بگیرید، داخلی‌ترین هشت ضلعی می‌شود حیاط وسط کاروانسرا و بیرونی‌ترین می‌شود دیوار خارجی آن.

khankhoreh1

حالا کمی با فضاهای ناشی از این هشت ضلعی‌ها بازی کنیم… اول به چهار ضلع روبروی هم، چهار مستطیل اضافه کنیم. یکی‌شان می‌شود ورودی کاروانسرا و سه‌تای دیگر می‌شوند سه اتاق بزرگ و تراس این اتاق‌ها و کنارشان هم دو اتاق کوچکتر. دو طرف ورودی هم دو دایره‌ی سیاه بگذاریم به جای دو برج نگهبانی.

khankhoreh2

این عکس ورودی و برج‌های نگهبانی از بیرون،

کاروانسرا خان خوره

و این هم عکس از داخل حیاط، ضلع روبروی در را نشان می‌دهد.

خان خوره - حیاط داخلی

توی هر ضلع خالی مانده، سه اتاق کوچک مشرف به حیاط هست.

khankhoreh3

سه تای سمت راست اتاق‌اند، سمت چپی یک راهرو است که پایین‌تر می‌بینید:

خان خوره

جالب‌ترین فضای کاروانسرا، پشت این اتاق‌هاست و بجز یک ورودی کوچک که به حیاط باز می‌شود راهی به بیرون ندارد. (هواکش‌های توی سقف را راه به بیرون حساب نکرده‌ام)

khankhoreh4

یک عکس از راهرو ورودی:

خان خوره

از فضای داخلی، «دم» فضا:

کاروانسرای صفوی

از فضای داخلی، «کمر» فضا:

کاروانسرا

البته یک فضای مستطیل شکل هم به یکی از دیوارهای کاروانسرا چسبیده و سه اتاق بزرگ هم دارد که از روی تزئینات آجری‌اش فکر می‌کنم الحاقی و مربوط به دوره‌ی قاجار باشد.

کاروانسرا

دیگر جانم برایتان بگوید که نزدیک این کاروانسرا یک پایگاه نیروی هوایی هست…

کاروانسرای خان خوره آباده

که دژبانی‌اش هم صد متری بیشتر با کاروانسرا فاصله ندارد.

کاروانسرا استان فارس

به همین دلیل سربازان پادگان عادت دارند که سری هم به کاروانسرا بزنند و نام و نام خانوادگی و نام شهر و زمان اعزام و مدت باقیمانده از خدمت‌شان را روی در و دیوار کاروانسرا یادداشت کنند.

از پشگل‌های کف حیاط می‌شود حدس زد که احتمالا کاروانسرا کاربری آغل هم دارد.

khankhoreh-8

و اهالی روستاهای همسایه از این مترسک نترسیده‌اند:

کاروانسرای خان خوره - تابلوی توضیحات

* نویسنده : علی گنجه‌ای
وب سایت/ وبلاگ : نوشته های بی خواننده
تمامی حقوق برای نویسنده  محفوظ است

نگاهی به ورزش‌های سنتی؛ تاریخچه زورخانه‌ها در آباده

abadehnews.ir
اولین زورخانه در آباده
درباره تاریخچه اولین زورخانه در آباده اطلاع دقیقی در دست نیست در این باره ما فقط اطلاعات شفاهی سالخوردگان را داریم و اطلاعات نوشتاری در دست نیست. بنابراین به درستی مشخص نیست ؛ اولین زورخانه در چه زمانی تاسیس و احداث شده است.

زورخانه وهب کبابی :
قدیمی ترین زورخانه توسط وهب کبابی اداره می شده ، که در زمان خود به نام زورخانه معروف بوده است . محل این زورخانه در پشت حسینیه آباده و در مجاورت مغازه کبابی وهب بوده .عده ای معتقدند که این زورخانه جزء تاسیسات کریم خان زند بوده که شاه اسماعیل سوم دستور ساخت آن را داده اما آنچه که معلوم است این زورخانه در حدود سال 1320 بازسازی شده و سپس آغاز به کار نموده است و مدیریت آن را وهب به عهده می گیرد.
زورخانه وهب به صورت یک برج با سقف ضربی گنبدی و دارای سه در بوده و تاسیسات دیگری نداشته اما هر سه در آن به نحوی کوتاه بوده که باید یک کودک 10 ساله خم شده و وارد زورخانه شود البته در گذشته ای نه چندان دور درهای خانه ها و اتاق ها باید کوتاه ساخته می شد که با ورود به خانه و اتاق تعظیم نمایند. و به اتاق سلام کنند حتی اگر کسی در خانه نباشد و مسلم است که گود زورخانه که با نام حضرت علی (ع) توأم است مقدس می باشد و درِ آن نیز باید کوتاه باشد .

زورخانه مشهدی عبد الله نخود بریز :
پس از در هم کوبیده شدن زورخانه وهب کبابی مشهدی عبد الله نخود بریز زورخانه ای را در خانه خود که در قلعه کهنه بود ساخت اما پس از مدتی دوام نیاورد و منحل شد.

زورخانه پادگان ارتش :
در سال 1327 پادگانی در قلعه ای که در ابتدای خیابان استقلال کنونی قرار داشت استقرار یافت و زورخانه ای در آن احداث شد که ویژه سربازان بود . در سال 1328 جشنی را در پادگان ترتیب دادند که باستانی کاران در آن ورزش می کردند که ورود برای عموم مردم جهت تماشای عملیات ورزشکاران آزاد بود.

زور خانه بیژن :
پس از انحلال زورخانه ارتش چون گود زورخانه در این قلعه آماده بود عده ای از باستانی کاران آباده در سال 1329 با گرد همایی خود سعی کردند که از این زورخانه استفاده کنند لذا یک نفر مرشد را از اصفهان استخدام کردند و هر روز مشغول ورزش می شدند.
یکی از ورزشکاران این گروه به نام حاجی خان عبد اللهی به همت خود زورخانه ای به سبک جدید و بر اساس آیین نامه جدید باشگاه های ورزشی ایران برپا نمود. در تاریخ 20 اردیبهشت 1330 خورشیدی پروانه رسمی این ورزشگاه از طرف اداره کل آموزش و پرورش فارس به نام وی صادر شد و تابلوی بسیار زیبایی با خط زیبا
( زورخانه بیژن ) با شعر زیر جلب توجه می کرد :
بیا قوی شو اگر عزم زندگی داری             که در نظام طبیعت ضعیف پامال است
محل این زورخانه در قسمتی از اداره ثبت آباده قرار داشت که باگسترش میدان ولی عصر جزء میدان شده است.
زورخانه بیژن طی 8 ماه اولیه تأسیس خود 100 نفر عضو داشت، ضمن آنکه در گوشه آن هالتری قرار داشت که وزنه های آن از دو سنگ کروی تشکیل شده بود. چون اعضای زورخانه بیژن برای اولین بار در استادیم آن زمان محل کنونی دبیرستان اقبال لاهوری و دبستان ابوطالب عملیات باستانی کاری و نمایشی انجام می دادند تأثیر آن در نسل نوجوان بسیار  زیاد بود؛ به طریقی که سه گود زورخانه را در نقاط مختلف آباده در فضای باز از جمله در تپه ای در قلعه کهنه حفر و عملیات باستانی را با مرشد ویژه ای حداقل برای چند ماهی ادامه می دانند.
زورخانه بیژن بیش از 5 یا 6 سال فعالیت نداشت و ساختمان آن بر اثر احداث میدان ولی عصر در سال 1344 تخریب شد.

زورخانه دنا :
زورخانه دیگری تحت عنوان دنا در حدود سال 1340 در نزدیکی دبستان قشقایی در خیابان شهید کلانتری تأسیس و آغاز به کار میکند . این زورخانه زمان زیادی تنها زورخانه شهر  و مورد علاقه باستانی کاران مخابرات بود. این زورخانه ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍پس ازمدتی فعالیت منحل می شود و مجددا این زورخانه به همت پهلوان اکبر خیامی تأسیس می یابد.
تا این مقطع معمولا زورخانه ها در روز های ورزش در ملا عام عملیات ورزش باستانی را انجام می دادند اما زورخانه دنا برای اولین بار در سال 1348 تولد پوریای ولی را جشن گرفت.
با شروع انقلاب این باشگاه مدتی تعطیل شد تا سال 1362 که یکی از نهاد های انقلابی در راستای ورزش باستانی چند ورزشکار را معرفی کرد که از صبح تا عصر در اختیار آنان و شب در اختیار ورزشکاران عمومی قرار گرفت.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده :: (الهام دهقان-آرزو کشاورز-شبنم فیروزی. زیر نظر سازمان دانش
آموزی ) با اندکی تصرف

لینک های مفید:
تاريخچه زورخانه در ايران

شهرستان آباده در سال 1345

مقاله زیر به استناد از  کتاب تاریخ و جغرافیای شهرستان آباده تالیف سید عبدالرحیم شریف نوشته شده است .
امیدوارم این مقاله باعث رفع ابهامات شده و به شایعات پاسخ دهد.

خواهش می کنم مقاله را بدون تعصب بخوانید .

شهرستان آباده و بخش های تابع آن

شهرستان آباده و بخش های تابع آن یکی از شهرستان های وسیع استان فارس و فلات مرتفعی است که در شمال شیراز و در سر راه اصفهان به شیراز و یزد قرار گرفته و خاک آن از ایزدخواست (که در 60 کیلومتری شهرضا یعنی از کیلومتر 138 راه اصفهان به شیراز) شروع و به کیلومتر 252 ختم می شود.
شهرستان شهرضا و یزد در حد شمال و شهرستان سمیرم بالا در حد باختر و نیریز و بخش های تابعه شیراز در ضلع جنوب و جنوب باختری این شهرستان قرار دارد.
در زمان ساسانیان آباده و توابع آن جزء کوره،  استخر و بعد از تسلط عرب (که فارس استقلال از دست رفته خود را بازگردانید) جزء فارس خاص محسوب و در تقسیمات اولیه مملکتی نیز به صورت شهرستان و مرکز فرمانداری در آمد. در تقسیمات اخیر (مرداد 1344) نیز بعد از شیراز دومین شهرستان فارس قلمداد و به چهار بخش منقسم گردیده :

1- بخش مرکزی مشتمل بر شهر آباده و  دهات و دهستان های حومه آن
2-بخش بوانات مشتمل بر بوانات و سرچهان و قنقری بالا و قنقری پایین
3- بخش ابرقو مشتمل بر ابرقو و دهات حومه
4- بخش اقلید مشتمل بر اقلید و سرحد چهاردانگه

تا اینجا کاملا مشخص است که شهرستان اقلید از توابع آباده و جزء یکی از بخش های آن بوده است . اما گاه ما با تلفظ آباده ی اقلید برخورد می کنیم که ممکن است این طور برداشت شود که آباده از توابع اقلید بوده است برای حل این مسئله اجازه دهید این لغت را در لغت نامه دهخدا جستجو کنیم در این لغت نامه برای واژه آباده ی اقلید این چنین آمده است :

بخشي از شهرستان آباده است و آن را به مناسبت يکي از قراي آن که اقليد نام دارد آباده اقليد خوانند تا از آباده طشک ممتاز باشد. اين بخش از طرف شمال و مشرق به ابرقوه (ابرکوه ) و توابع اصفهان و ازجنوب بقونقري و از مغرب بچهاردانگه و شش ناحيه پيوستگي دارد، طول آن 144 هزار و عرض آن 15 هزار گز و مشتمل بر سي واند قريه يا ديه آباد است . هواي آن مايل بسردي و جمعيت آن 40000 تن و مرکز آن شهر آباده است .

همچنین واژه آباده در لغت نامه دهخدا این چنین آمده است:

سه محل است در فارس . یکی شهرستان آباده که مشتمل بر هفت بخش یا بلوک است . آباده ٔ اقلید، مرغاب ، مرودشت ، مایین ، رامجرد، بیضاء و ایرج . دیگر مرکز آباده ٔ اقلید و آن شهرکی است در راه اصفهان و شیراز میان جنّت آباد و خان درویش ، فاصله ٔ آن تا تهران 617700 گز و تا شیراز 44 فرسخ است . پستخانه و تلگرافخانه دارد، جمعیت آن 5000 تن و منبت کاری و گیوه ٔ آن بخوبی معروف است . دیگر مرکز آباده ٔ طشک و آن قصبه ای است در مشرق شیراز بفاصله ٔ 23 فرسخ و دارای 250 خانوار.

پس آباده اقلید به این دلیل به کار برده می شده که از آباده طشک جدا شود. و به هیچ وجه به معنی این که آباده تابعی از اقلید باشد نیست و نبوده است.

عکس زیر نقشه شهرستان آباده در سال 1345 را نشان می دهد :

قلم  وبلاگ خبری آباده

آثار باستانی آباده: کاروانسرا و قلعه ایزدخواست

قسمت پنجم :  کاروانسرا و قلعه ایزدخواست

:. قسمت اول قسمت دوم قسمت سوم قسمت چهارم .:

کاروانسرای ایزدخواست :
این کاروانسرا در شمال شرقی رودخانه ایزدخواست بنا شده است و می گویند یکی از 999 کاروانسرایی است که شاه عباس صفوی در دوران تبعیدش بنا کرده است. این کاروانسرا از لحاظ زیبایی و استحکام و وسعت یکی از کاروانسرا های نمونه در نوع و زمان خود می باشد.( طول هر ضلع کاروانسرا 35 متر است ).
این بنا در زمینی به مساحت 4000 متر واقع شده است . در ردیف جلو در اطراف حیاط در ضلع های شمالی و شرقی و همچنین جنوبی 20 باب اتاق در ابعاد 3×3 متر واقع شده است که هر اتاق دارای ایوانی به مساحت 7/5 متر می باشد.
در پشت این اتاق ها و ایوان ها ، انبار ها و طویله های وسیع ساخته شده است که تعداد آن ها به هشت باب می رسد . درب کاروانسرا در وسط ضلع جنوبی قرار دارد و دارای سرسرایی به بلندی10 مترمی باشد . در طبقه دوم بالای سرسرا یک ساختمان شامل تالار و چند اتاق دیگر ساخته شده است که در پشت نمای سر در ورودی قرار گرفته است و در ایوان در طرفین آن می باشد .راه ورود به طبقه بالا از طریق پله های سمت چپ و راست درب ورودی است.
در قسمت جنوبی کاروانسرا یک ردیف اتاق های کوچک دیده می شود و در طرفین ضلع غربی داخل کاروانسرا  سه اتاق با سردر وجود دارد . این کاروانسرا با وجود اینکه در مجاورت رودخانه بنا شده است ولی خود دارای چاه آب ، حمام و دستشویی بوده و به احتمال زیاد از بعضی اتاقها به عنوان مغازه استفاده می شده است. کف حیاط و ساختمان از شمال به جنوب در عمق زمین کول های سفالی تعبیه شده که احتمالا کانال زه کشی یا قناتی بوده است.  کف اتاق ها و ایوان ها 70 سانتی متر بالاتر از حیاط می باشد و کف آنها و همچنین دور تادور حیاط با آجر فرش شده است .
روی  بام کاروانسرا در سال های اخیر کاهگل کرده اند و برای نگهداری و حفظ آن در ضلع شمال غربی دو دیوار ستونی محکم ساخته اند تا در مقابل ترک خوردگی و نشت ،این قسمت را محافظت نماید . مصالح این ساختمان در ‍ پی ها  سنگ ،خاک رس ، آهک و دیگر قسمت ها از آجر  استفاده شده است.
ملات آن خاک ، گچ و سقف ها با آجر طاق زده شده است و دور تا دور دیوار بام ،دیواری به ارتفاع یک متر کشیده اند.زمین این بنا و گل مصرفی آن را شاه عباس صفوی از زمین دار های اطراف خریداری و بنا نموده است. بالای سردر کاروانسرا کتیبه کاشی کاری شده ای با زمینه آبی رنگ وجود دارد .که سمت شمالی سرسرا در اثر مرور زمان و باد و باران فرسوده شده و قسمت هایی از آن فرو ریخته  و روی آن را گچ مالیده اند. اما قسمت جنوبی سالم است و متن زیر روی آن نوشته شده است :
«قَالَ الله تَبارکْ و تَعالی و لایَةِ علی اَبی طالِب حِصْنی مَن دَخَلَ النار. فی اَیامِ الدُولةِ السُلطانِ الاعظَم وَ الخاقانِ الامر روحُ المُعَظم الامه الِاسلامی. کَلْبِ آستانِ عَلی ابی طالبُ عباس الحَسَنی المُوسی الصفوی خَلد اله مَعالی مَکانه»
از این متن یقین می گردد که این کاروانسرا به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است. از آنچه منقول است در شبی نادر شاه در قلعه ایزدخواست مهمان حاج محمد سعید بوده است و لشکریان او در این کاروانسرا سکونت کرده بودند ، بارش برف شروع شده و هوا سرد می شود که لشکریان نادر شاه درب های کاروانسرا را خارج کرده و می سوزانند و بعد ها درب دروازه پایینی قلعه را نصب می کنند.
از این کاروانسرا در سال های 1250 تا 1324 شمسی به عنوان پاسگاه و ژاندارمری استفاده می شده است و پس از آن زیر نظز اداره اوقاف آباده بوده است . که در آن زمان حیاط این کاروانسرا آسفالت شده و به عنوان زمین فوتبال و ورزشی مورد استفاده قرار گرفته بوده و در آن زمان خسارت ها و زیان هایی به این محل وارد شده است . در حال حاضر این بنا زیر نظر میراث فرهنگی می باشد و راهنمایی نیز برای آن در نظر گرفته شده است.

قلعه ایزدخواست:
این قلعه بر بالای تپه مرتفعی بر فراز دره تنگی قرار دارد و درب ورودی قلعه در ضلع جنوبی آن واقع و تنها راه ورود به درون آن به وسیله پل متحرکی که در جلو قلعه نصب شده است بوده  . این پل برای منع از ورود اغیار به درون قلعه متحرک بوده اما در زمان حاضر این پل ثابت است.

درون قلعه داری خانه های کوچک و کوچه های پر پیچ و خمی است که اغلب کوچه ها مسقف و تمام ساختمان های آن تو در تو و با خشت های چهار گوشی که به خشت گبری معروف هستند ساخته شده است.
در قسمت خاوری قلعه مسجد کوچکی موجود است که در آن منبری نصب شده  .( این مسجد قبلا آتشکده بوده است . ) به طوری که سکنه اظهار می کنند این مسجد دارای ایوانی در قسمت خاوری بوده که در نتیجه زلزله همراه با بدنه خاوری قلعه به دره سقوط نموده و پس از آن یکی از بانوان محل وسیله احداث دیوار، بدنه مسجد را محصور نموده است. اهالی این منطقه اعتقاد دارند که امام حسن (ع) در این مسجد نماز خوانده اند.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده ::(الهام دهقان-آرزو کشاورز-شبنم فیروزی. زیر نظر سازمان دانش آموزی )

آثار باستانی آباده : برج نوربخش؛ حمام باستانی؛ پل کاروانسرا

قسمت چهارم : برج نور بخش ؛ حمام باستانی ؛ پل کاروانسرا

:. قسمت اول قسمت دوم قسمت سوم .:

برج نور بخش
این برج روی لبه ی شرقی دره ی ایزدخواست و در شمال شرقی کاروانسرای شاه عباسی روی برآمدگی ساخته شده است. این برج به دستور نور بخش فرمانده تعدادی نظامی بنا گردیده است . می گویند مصالح آن را از زمین ها و باغستان های رو به روی برج و از ته دره از کمر های شنی تا روی بلندی حمل نموده و آن را ساخته اند.
نام نور بخش روی برج با گچ و دست خطی درشت نقش بسته است . این افراد نظامی برای تامین جاده ها و منطقه ، در کاروانسرا و برج مستقر بوده اند. ساختمان برج به شکل استوانه و کنگره دار است و هنوز سالم و پابرجاست.

حمام باستانی

این حمام نیز در قلعه باستانی قراردارد که در مغرب آن و در خیابان اصلی بنا شده است . طول زیر بنای آن 20 متر و عرض آن کمتر از 10 متر است. درب ورودی حمام از داخل کوچه و شمال شرقی صحن رختکن واقع است داخل صحني؛ رختکن حمام است و دارای چهار طاق چشمه ای ، یک طاق گنبدی شکل در وسط که بر روی چهار ستون سنگی واقع شده است.
قاعده این ستون ها به شکل مربع و ۵۰ سانتی متر می باشد. نبش گوشه های ستون ها پخ شده است و فاصله داخل هر ستون سنگی با ستون بعد به شکل مربع 3/5 متر مربع است .
سقف گنبدی وسط رختکن بر روی طاق هلال رواق ها و چهار ستون سنگی مدور گنبدی طاق زده شده است .
وسط صحن رختکن یک حوض چند ضلعی به قطر 120 سانتی متر و گودی 60 سانتی متر به اضافه اینکه دور تا دور حوض آب نما و پاگردی به گودی 20 سانتی متر و از طرف پهنا 30 سانتی متر می باشد.
کف رواق ها حدود ۵۰ سانتی متر از اطراف خارج حوض بالاتر ساخته شده است و داخل خزانه 2/5 در 3 متر است که در وسط قرار دارد و در طرف شمال آن آب انبار می باشد.
دستشویی و نوره کش در جنوب خزانه قراردارد و از طریق راهرو صحن رختکن و گرمخانه به پشت حمام راه داشته است.این قسمت ها به شکل طاق چشمه ای زده شده است.
حمام و معماری آن از زمان صفویه بوده است و روی سطح جنوبی ستون سنگی شمال غرب صحن رختکن حمام تاریخ اتمام آن را که مطابق با « غره شهر رجب المجرب سنه 1110 » دیده میشود همچنین نوشته ای به مضمون « آمرزیده باد هر کس که وارد شود و روح آقا مختارا (آقا محمد قرچقه ) به فاتحه یاد کند ».
این حمام یکی ازمیراث های فرهنگی سیصد سال پیش است واکنون گل اندود آن از میان رفته و آجر های سقف پدیدار گشته است . نقل است که سازنده این حمام شخصی بوده که عازم سفر حج بوده است و گویا حمام قبلی خراب و از کار افتاده بوده و قابل تعمیر نبوده است و این فرد فکر می کند اگر پول زیارت خود را در سختن حمام صرف کند بهتر است شاید او آقا مختار بوده است.

پل کاروانسرا
این پل رو به روی کاروانسرای شاه عباسی قرار دارد که بر روی رودخانه بنا شده است . این پل همزمان با کاروانسرا ساخته شده است و همچنان محکم و استوار می باشد. تا سال 1340 ه.ش مورد استفاده وسایل نقلیه سبک و سنگین قرار می گرفته است . قسمت هایی از این پل در سال 1335 ه.ش در اثر سیلی که بزرگترین ویران کننده اماکن تاریخی بود از بین رفته است و دوره های بالای آن را خراب کرد.
مصالح پل از سنگ ، خاک ، آهک ، آجر و گچ می باشد . و دارای چند چشمه است. از زمان قدیم نقل شده است که چند رشته زنجیر برای مهار کردن پل به طرفین در داخل آن به کار برده شده است . این پل به ثبت آثار ملی رسیده است.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده ::(الهام دهقان-آرزو کشاورز-شبنم فیروزی. زیر نظر سازمان دانش آموزی )