تاریخچه آوردن آب ماربر به آباده

لازم به ذکر است که مطالب زیر از کتاب ( تاریخ و جغرافیای شهرستان آباده تالیف سید عبدالرحیم شریف ) چاپ 1345 استخـــراج شـــده است. ذکـــر این مطــالب با ذکـر نـــام کتــاب و نویسنـده آن و نیــز وبلاگ خبری آباده بلامانع می‌باشد.

 

تاریخچه آوردن آب ماربر به آباده

وسعت شهرستان آباده که از بیست و چهار کیلومتر مربع متجاوز است شاید یک‌دهم آن به علت کم آبی زیر کشت قرار نمی گیرد. مدت‌هاست برای رفع این مضیقه مأمورینی از مرکز اعزام و مطالعاتی در این مورد بعمل آورده و بر طبق سوابق موجود در اداره فرمانداری آباده و استانداری فارس و وزارت کشور و سایر مراجع اظهارنظر نموده که تنها راه علاج این درد مهلک آوردن آب ماربر به این شهرستان می‌باشد.

 

موقعیت، فاصله، طرق و هزینه رسانیدن این آب و نتایج حاصله و استهلاک هزینه

الف: موقعیت

شهرستان آباده و بخش‌های تابعه در شمال کوه دنا و جلگه دنا هم در دامنه کوه مزبور واقع و در دامنه کوه دنا دهات و قراء سرسبز و خرمی است که آب آن از چشمه سارات جاریه مشروب می‌گردد.

جلگه دنا وسیله کوه دنا در جنوب و کوه غلطی (که قسمتی از آن خاکی و در تنگ آن تنگه‌های غلطی و کیفته می‌باشد) از سمت شمال محدود و محصور نموده است. این جلگه تقریباً به طول 36 کیلومتر و عرض 9 کیلومتر و به مساحت 324 کیلومتر مربع می‌باشد که از این مساحت 4 کیلومتر آن مربع آن مسطح و بقیه دامنه‌ایست. جلگه کاریزان در حد شمالی کوه غلطی و دهستان‌های حسن آباد و خسرو شیرین نیز در شمال کوه غلطی واقع است.
ب: رودخانه‌های جاریه از کوه دنا

  1. رودخانه ماربر
  2. رودخانه کنگان
  3. رود خانه پادنا

رودخانه ماربر

رود ماربر از دامنه کوه دنا در دامنه خطیر سوخته سرچشمه گرفته و در مسیر خود با آب‌های بری رود، آلمه، تاسک، جدول نو، ترسک، بهم پیوسته و بعد از طی 3 کیلومتر راه در محلی به نام تنگ شهید جاری (در تنگ شهید در زمان‌های قدیم سدی به ارتفای تقریبی 16 متر در جلو این رود ساخته که آب را برای شرب اراضی نامعلومی می‌برد و در نتیجه شکستن سد متروک شده) سپس از تنگ شهید گذشته و پس از طی 15 کیلومتر راه شیب‌دار آب مذکور به جلگه پادنا می‌رسد.

متخصصین مربوطه مقدار آب مزبور را در مواقع کمی آب 160 سنگ تخمین زده‌اند. بنا به مراتب مذکور به هیچ‌وجه نمی‌توان گفت که هدایت کردن آب ماربر به شهرستان آباده کوچک‌ترین لطمه‌ای به هیچ نقطه‌ای از ایران وارد نخواهد ساخت.

 

ج: فاصله طرق و هزینه آن

از آباده تا آب ماربر از طریق خسرو شیرین و حسن آباد و قریه شهید تقریباً 125 کیلومتر می‌باشد و مهندسین اعزامی از مرکز اظهارنظر نموده که برای رسانیدن این آب به آباده باید در شمال رودخانه مذکور سدی در نزدیکی قریه شهید احداث و وسیله حفر تونل آب را از کوه غلطی عبور داده و وارد جلگه زمان کاریز (حدود خسروشیرین) نموده و از آنجا به آباده رسانید و هزینه آن را حدود دویست و بیست میلیون ریال بر آورد نموده اند.

ولی پاره ای از مهندسین و مطلعین اظهارنظر نموده که می‌توان بدون حفر تونل آب را به طریق زیر به آباده رسانید.

۱- نزدیک کیفه که در دو  کیلومتری قریه شهید است از دو روزنه و شکافی که در کوه موجود است آب را عبور و به جلگه زمان کاریز رسانید.

۲- در تنگه شهید سدی احداث نمود و آب را از محل کوه غلطی که خاکی و نرم است و از سد تا بالای آن تقریباً بیش از هشتاد متر نمی‌گردد عبور داد.

۳- در تنگ خفر که منتهی‌الیه جلگه است سدی بست و آب را به جلگه زمان کاریز آورد.

 

با توجه به نظریات فوق و اینکه وسایل کار بمراتب فراهم‌تر از پیش است به احتمال قوی هزینه آن بمراتب کمتر از میزان مورد تشخیص خواهد بود.

 

د: نتایج حاصله و استهلاک هزینه

چنانچه آب مذکور به آباده برسد یقینا 180 تا 200 سنگ آب عاید و با احتساب به اینکه هر 5 سنگ آب 504 جریب زمین را مشروب خواهد نمود بنابراین 20160000 متر مربع زمین زیر کشت قرار خواهد گرفت. از طرفی با توجه به 125 کیلومتر عرض راه که هر دو طرف آن درخت کبوده ( سپیدار) غرس شود 500000 درخت بعد از 6 سال به ثمر خواهد رسید.

و می‌توان گفت که در ظرف ده سال کلیه هزینه‌ها از محل در آمد تأمین و مستهلک می‌گردد.

 

منبع : وبلاگ خبری آباده

تذکر : چون این کتاب در تاریخ ۱۳۴۵ به چاپ رسیده است ممکن است بعضی از اعداد مانند مساحت شهرستان و… صحیح نباشد.

لیست آثار تاریخی آباده که به ثبت آثار ملی رسیده است!

ردیف نام اثر نام شهرستان شماره ثبت تاریخ ثبت قدمت اثر نشانی فعلی و کامل اثر
1 چهار طاقی سلطانی که به مسجد تبدیل شده آباده 376
۱۳۲۷/۱۲/۲
ساسانی اسلامی ایزدخواست
2 بنای امامزاده سلطان ابراهیم آباده 1933
۱۳۷۶/۷/۱۲
تیموریان 3 کیلومتری جنوب‌غرب خارج از بافت شهری
3 تیمچه صرافیان آباده 1932 ۱۳۷۶/۷/۱۳ قاجاریه بازار کهنه آباده واقع در بافت قدیم شهر
4 پل ایزدخواست آباده 1110
۱۳۵۴/۷/۷
صفویه (1110 هجری قمری) بخش مرکزی – ایزدخواست
5 کاروان‌سرای ایزدخواست آباده 1112 ۱۳۵۴/۷/۷ قرن12 بخش مرکزی – ایزدخواست
6 کاروان‌سرای شاه عباس شورجستان آباده 1823 ۱۳۷۵/۱۰/۱۵ صفویه قریه شورجستان ایزدخواست
7 کاروان‌سرای خان خوره آباده 1928
۱۳۷۶/۷/۱۲
صفویه جاده آباده به شیراز روستای خان‌خوره
8 قلعه دو قلک یا دو قله (قلعه گل یک) آباده 4709
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
تاریخی اسلامی گل یک
9 تپه کریم آباد آباده 4710
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
اسلامی کریم آباد
10 تپه قلعه گبری آباده 4711
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
تاریخی اسلامی آباده
11 تل ساریاتن آباده 4712
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
تاریخی اسلامی منطقه ساریاتن
12 نل قلعه ارون آباده 4713
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
اسلامی منطقه ارون
13 تپه دولت آباد آباده 4897
۱۳۸۰/۱۲/۱۹
اسلامی شهرستان آباده 2کیلومتری جاده غربی بهمن به سمیرم
14 تپه دو گردو آباده 4900
۱۳۸۰/۱۲/۱۹
اسلامی شهرستان آباده، جاده بهمن به سمیرم سه کیلومتر نرسیده به دو راهی اران کنار جاده اصلی
15 تل قصر بهرام سورمق آباده 7168
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
ساسانی شهرستان اباده-نزدیک جاده آسفالت شیراز به آباده در مجاورت منطقه شمالی سورمق
16 قزقلاسی آباده 7149
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
تاریخ اسلامی شهرستان آباده – بخش مرکزی –جاده بهمن به خسرو شیرین
17 مسجد امام حسن (ع) دهدق آباده 7170
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
صفویه 5 کیلومتری جنوب شهرستان آباده ابتدای ورودی روستای دهدق
18 قلعه گبری دهدق آباده 7171
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
تاریخی 5 کیلومتری جنوب شهرستان آباده ارتفاعات شمالی روستای دهدق
19 تل قره ترک (ساریاتن) آباده 7172
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
تاریخی شهرستان آباده جاده بهمن به سمیرم و خسرو شیرین 12 کیلومتری بعد از دو راهی سمیرم –کنار پل رودخانه ساریاتن
20 بنای پا قلعه ایزدخواست آباده 9800
۱۳۸۲/۶/۱۱
ساسانی قرون اولیه اسلامی شهرستان آباده بخش مرکزی 7 کیلومتری شمال ایزدخواست
21 ارامگاه خواجه عکاشه آباده 9801
۱۳۸۲/۶/۱۱
اسلامی شهرستان آباده بخش مرکزی-برفراز کوه خواجه
22 تکیه مسجد جامع آباده آباده 9802
۱۳۸۲/۶/۱۱
اواخر قاجار اوایل پهلوی آباده خیابان آیت اله کاشانی انتهای بازار کهنه
23 سد قوسی ایزدخواست آباده 9803
۱۳۸۲/۶/۱۱
ساسانی شهرستان آباده بخش مرکزی- 7 کیلومتری جنوب ایزدخواست
24 مجموعه خرفخانه‌ای کوه خواجه آباده 9804
۱۳۸۲/۶/۱۱
اشکانی (پارت) شهرستان آباده بخش مرکزی- قسمت شرقی آرامگاه خواجه عکاشه بر فراز کوه خواجه
25 کلاه فرنگی فیروزی آباده 9805
۱۳۸۲/۶/۱۱
قاجاریه شهرستان آباده بخش مرکزی- دهستان بیدک روستای فیروزی
26 چارپارخانه چهل زرعی آباده 9806
۱۳۸۲/۶/۱۱
صفویه شهرستان آباده بخش مرکزی- دهستان سورمق -8 کیلومتری شرق روستای چهل زرعی
27 باغ عمارت امید سالار آباده 9807
۱۳۸۲/۶/۱۱
اواخر قاجار اوایل پهلوی آباده خیابان دهخدا-مجتمع اقتصادی کمیته امداد امام خمینی(ره)
28 خانه مهربان آباده 9808
۱۳۸۲/۶/۱۱
پهلوی اول آباده بافت قدیم – خوابگاه دانشجویان دانشگاه آزاد
29 منزل شاه اسماعیل آباده 9809
۱۳۸۲/۶/۱۱
قاجاریه آباده خیابان آیت اله کاشانی پشت مسجد جامع
30 کلاه فرنگی سورمق آباده 9810
۱۳۸۲/۶/۱۱
قاجاریه شهرستان آباده بخش مرکزی – سورمق
31 تل شاه محمود آباده 9811
۱۳۸۲/۶/۱۱
اسلامی 45 کیلومتری شمال شهرستان آباده بخش مرکزی- در ضلع غربی کوه معروف به گوش خری
32 خانه دهقان آباده 9812
۱۳۸۲/۶/۱۱
قاجاریه مرکز شهر آباده کنار کمیته امداد امام خمینی
33 مرکز آباده شناسی آباده 9813
۱۳۸۲/۶/۱۱
اواخر قاجار آباده خیابان امام خمینی پشت عمارت کلاه فرنگی
34 کاروان‌سرای شاه عباس آباده 10508
۱۳۸۲/۸/۲
صفویه 35 کیلومتری شمال شرقی آباده
35 محوطه باستانی آب‌شتر آباده 10609
۱۳۸۲/۸/۲
تاریخ اسلامی 35 کیلومتری آباده – بیدک – چشمه آب شتر
36 تپه فرودگاه آباده 10510
۱۳۸۲/۸/۲
تاریخی 20 کیلومتری شرق آباده
37 باغ عمارت معدلی‌خان آباده اواخر قاجاریه
38 کلاه فرنگی خاندان وفا آباده آباده – میدان ولی‌عصر