آثار باستانی آباده: کاروانسرای شاه‌عباسی؛ خواجه‌عکاشه و کوه‌خواجه

آثار باستانی آباده قسمت دوم

:. قسمت اول را می توانید در اینجا ببینید .:

کاروانسرای شاه عباسی :

این کاروانسرا در دشت وسیع آباده واقع شده است و نزدیک به روستای شورجستان می باشد . این کاروانسرا در شمال غربی آباده و شورجستان واقع و مرتبط با بافت روستایی ساخته شده است. این کاروانسرا به کاروانسرای عباسی نیز معروف است و به احتمال زیاد در زمان شاه عباس صفوی ساخته شده است .
کاروانسرا به صورت چهار ایوانی بوده و ابعاد آن حدود 62×61 متر می باشد . ورودی و سردر اصلی بنا در جبهه ی جنوبی قرار دارد . کرسی بنا از لاشه سنگ و ملات و گچ است . مابقی این بنا از آجر به ابعاد 27×6 سانتی متر ساخته شده است.
نحوه آجر کاری عمدتا به صورت ساده بوده است و طاق ها ضربی می باشد . دو طرف ایوان ورودی دارای دو طاق نما است. ابعاد درونی بنا 40/5 متر × 36/5 متر می باشد .این کاروانسرا دارای پلکانی است که از دو طرف به پشت بام کاروانسرا راه دارد. سر در ورودی به صورت دو طبقه بوده و دارای یک اتاق در هر طرف است .
جانبین هر ایوان بوسیله چهار ورودی به اتاق ها و فضای پشت اتاق ها که احتمالا جهت نگهداری حیوانات و بار بوده است، ارتباط دارد،دهانه هر ایوان 4/5 متر است . طول ضلع شرقی غربی کاروانسرا بیشتر از ضلع شمالی جنوبی است .
آب مورد نیاز در زمان قدیم از رشته قناتی که از جلو کاروانسرا عبور می نموده است تامین می شده است.
در حال حاضر کاروانسرا به صورت متروکه بوده و بهره برداری خاصی ندارد. خصوصیات بارز این بنا ،چهار ایوان بودن ، راهرو و فضای پشت اطاق ها ، پخ نمودن لبه سه ضلع بیرونی بنا ،کرسی بندی سنگی و به کار گیری مصالح آجر در ساخت بنا است.
بنا در حال حاضر و وضعیت کنونی هیچ تزئینی ندارد اما در گذشته بالای درب ورودی یک قاب معرق به رنگ سفید بر زمینه لاجوردی بوده است که از بین رفته ، بنا هم اکنون دارای یک کتیبه مرمرین است که به علت واقع شدن در ارتفاع زیاد ، بدون چشم مسلح قابل خواندن نمی باشد . این کاروانسرا در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

خواجه عکاشه و کوه خواجه :کوه خواجه آباده

در دو کیلومتری شهرستان آباده در قسمت شمالی ده درغوک در بالای کوهی(که در دامنه آن ، قبرستان آباده قرار دارد) مقبره ایست معروف به خواجه عکاشه . محلی که تمام شهر آباده از آنجا دیده می شود.دارای قبه و بارگاه باشکوهی است وبرفراز آن ضریحی* است به طول3متر و عرض1/5و ارتفاع 1/5متر که از چوب گردو ساخته شده ومنبت کاری گردیده است. دارای کتیبه* ایست که نام چهارده معصوم(ع) بر آن منقوش گردیده ودر پایان آن نوشته شده که وقف کرد برمزار متبرکه منوره سلطان الاتقیاء وبرهان الاوصیاء خواجه عکاشه بلخی واقع در آباده. عفیفه مکرمه میرزا خواند و ولدبطن آسیدعلی سیاه پوش مشهورا خادم آستانه منوره.
در جلو ضریح دربی است که این اشعار بر او نوشته شده است.
هر که در این روضه درآید ز صدق      هست دعایش به یقین مستجاب
روی نیاز هر که بر این آستان نهاد     پای شرف ز یقین بر آسمان نهاد
زدر درآ و شبستان ما منور کن         دهان مجلس روحانیان معطر کن

و در پایین کتیبه منقوش گردیده که، ( استاد شاه محمد نجار اقلیدی سنه ی 1021 قمری) و کاشیهای منصوبه در آن زیارتگاه به طور قطع در زمان صفویه به کار رفته است. و بطوریکه آقای حاج شیخ محمد علی جان نثار ( امام جماعت مسجد امام حسن) آباده اظهار مینمود مقبره مزبور دارای زیارت نامه ای بود و جملات ( السلام علیک یا محمد بن عکاشه) در آن مذکور و نامبرده ملاحظه و قرائت نموده ولیکن فعلا آن زیارتنامه موجود نیست ، بنابراین میتوان گفت که نامش محمد و فرزند عکاشه بوده است.
و بنا به گفته نامبرده در کتاب حبیب السیر در صفحه 344 مذکور گردیده است که ( آن بزرگوار عکاشه ابن محصن اسدی است که در جنگهای احزاب و خیبر به دستور حضرت رسول اکرم (ص) مقدمه لشکر را عهده دار بوده است ودر جنگ شهید شده. جناب خواجه عکاشه برای ترویج دیانت حقه اسلام به بلخ و بخارا مسافرت نمود. اهالی بلخ مقدمش را گرامی شمرده و به لقب خواجه که مخصوص بزرگان آن دیار است ملقبش نموده اند . آن جناب در هنگام اقامت خود در بلخ ابنیه خیریه بنا نموده و اکنون نیز یکی از دروازه های بلخ به نام نامی او مشهور است .جناب خواجه عکاشه پس از مراجعت از بلخ در ولایت فارس از دارفانی به سرای باقی شتافت و اکنون مدفن او مزار خاص و عام است.و در صفحه 398 کتاب حبیب السیر نیز از دروازه عکاشه در بلخ که به وسیله محمد خان شیبانی اورنگ گشوده شده و در فصل راهنمای دانشوران درباره خواجه عکاشه ذکر شده که( عکاشه بر وزن فعاله) نام عکاشه ابن محصن اسدی است و نام فرزند او و هم چنین نام طایفه ای از اولاد او میباشد . ( فریدون ابن عکاشه که به عربی و فارسی شعر می گفته و در قرن هشتم میزیسته ، نیز از این طایفه است).
علیهذا با توجه به مراتب بالا و به صفحه 121 جلد دوم منتهی الامال حاج شیخ عباس قمی رضوان الله علیه در باب نهم ( درمورد حضرت امام موسی کاظم ع) قید شده (شیخ کلینی و قطب راوندی و دیگران روایت کرده اند که ابن عکاشه اسدی بخدمت حضرت امام محمد باقر (ع) آمد و حضرت امام جعفر صادق (ع) در خدمت آن حضرت ایستاده بود حضرت او را اعزاز و اکرام نمود و انگوری برای او طلبید .در اثنای سخن ابن عکاشه عرض کرد که یا رسول الله چرا جعفر را تزویج نمی نمایی بحد تزویج رسیده است…..والی آخر) . معلوم می شود که از مقربین خاندان عصمت و طهارت بوده است.
بر طبق یکی از مقاله های موجود قبر موجود متعلق به خواجه عکاشه نیست بلکه این قبر متعلق به خواجه جلال الدین فریدون عکاشه می باشد که از مستوفیان و وزراء شاه شیخ ابو اسحاق اینجو بوده است که مردی ادیب و شاعر بوده است و در کتابی که در همان عصر نوشته شده اشعار زیادی از وی آورده شده است.
این شخص در یکی از جنگ هایی که بین امیر مبارز الدین محمد شاه یزد و شاه ابو اسحاق اینجو رخ داده است کشته شده و جسد او را در کوه دفن کرده اند و از آن زمان به کوه خواجه معروف گردیده است.
کوه خواجه از عهد هخامنشیان ، اشکانیان ، ساسانیان در بین مردم مقدس بوده است و در قله آن آتشکده و عبادتگاه ساخته بودند برای همین خواجه را در این کوه به خاک سپرده اند. در نزدیکی کوه خواجه، کوه دیگری وجود دارد که در قله آن ساختمان مخروبه ایست که آن را قلعه گبری می نامند.
این قلعه محل زندگی نبوده است زیرا محوطه آن بسیار کوچک و فاقد آب می باشد . بر طبق آثار موجود این محل استودان بوده است . استودان محلی بوده است که زرتشتیان قدیم ساکن شهرستان و نواحی اطراف اجساد اموات و مردگان خود را در معرض هوا می گذاشته اند و پس از اینکه ماهیچه و عضلات جسد را طیور وحشی می خوردند استخوان ها را جمع آوری کرده در اطراف کوه مقدس خواجه دفن می کردند.
هنوز هم این گونه قبور در اطراف خواجه است و در چندین سال پیش مردم سنگ ریزه هایی روی این قبور ریختند و اعتقاد داشته اند که این قبر ها گور کافران است.

* متاسفانه هم اکنون هیچ اثری از ضریح و کتیبه نیست! خود ساختمان نیز به دلیل عدم رسیدگی و بی توجهی مسئولان و مردم بسیار آسیب دیده و در حال تخریب است .

منابع: قلم :: وبلاگ خبری آباده ::

کتاب تاریخ و جغرافیای شهرستان آباده  از  (سید عبدالرحیم شریف)

(الهام دهقان-آرزو کشاورز-شبنم فیروزی. زیر نظر سازمان دانش آموزی )

1 دیدگاه برای “آثار باستانی آباده: کاروانسرای شاه‌عباسی؛ خواجه‌عکاشه و کوه‌خواجه”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *