وجه تسمیه واژه آباده

برداشت از کتاب بازی‌های محلی آباده از جمشید صداقت‌کیش

«آباده» واژه‌ای‌ است فارسی، اسم خاص، که معمولاً در محاوره (ه‌) آن تلفظ نمی‌شود.

اما اصل واژه از کلمه (آباد) گرفته شده که در پهلوی از واژه «آپاتیه» به معنای دایر، معمور، مسکون،  پرجمعیت و کشت و زرع شده می‌باشد و از اینجاست که  (ه) مکان به آخر واژه (آباده) اضافه شده و محل آباد را می‌رساند.

علاوه بر آن در اکثر کتاب‌های لغت واژه (آباد) را علاوه بر مفهوم بالا، نام اولین پیغمبر عجم می‌دانند و مذهب او را (آبادان) خوانند و این پیغمبر را نیز (مه آباد) گویند و چون بعد از تعمیر هیکل استخر پارس که موسوم به فغفور است خانه ساخت و آن را (آباده) نام کرد، که اکنون به کعبه شهرت دارد اما با توجه به تعداد چند شهر و شهرک با نام آباده در استان فارس شاید بتوان ردیابی آن را از دیدگاه مسئله فوق انجام داد.

در متون  پیش از دوره قاجاریه، همه‌ جا واژه (آباده) را برای اطلاق به شهر کنونی (آباده) به تنهایی به کار می‌برند و برای تعیین آباده نیریز واژه (طشک) را به آن اضافه می‌کردند و به آن (آباده طشک) می‌گفتند.  

در دوره قاجاریه برای مشخص‌تر کردن این دو در برابر آباده طشک به شهر کنونی آباده عبارت (آباده اقلید) را بکار می‌برند و با گسترش راه‌ها و افزوده شدن اهمیت آباده از نظر خطوط ارتباطی و مواصلاتی و راه شوسه از آغاز این قرن واژه اقلید از پسوندی آن حذف می‌شود و آن را (کلید فارس) می‌نامند، زیرا موقعیت نظامی آن زمان اقلید را قبضه می‌کند.

سپس در افواه (آباده شیراز) جایگزین نوع نوشتاری آن در کتاب‌ها می‌شود و بعد (آباده فارس) و سرانجام حدود ۳۰ تا ۴۰ سال است که واژه مستقل (آباده) بکار گرفته می‌شود.

مذنب؛ شاعری شیرین سخن و گوینده‌ای گمنام!

برداشت از کتاب تاریخ و جغرافیای شهرستان آباده از عبدالرحیم شریف

نامش حیدرعلی فرزند مرحوم حاج مرادخان درغوکی متخلص به «مذنب» در سال 1300 هجری قمری در ده درغوک آباده متولد و در مکتب خانه‌های ده مذکور تحصیل نموده. در سن 17 سالگی شبی حضرت مولای متقیان علی (ع) را به خواب دیده و از آن به بعد طبع شعر در وجودش پیدا [شد] چنانکه خود او گفته:

بســن هفده کــــه شیدایی در آبـــــــاده پیدا شــــد                هـــــــزار و سیصد هفده ز هجری طبع گویا شد
شبی در عـــــالم رویــــا بدید او رویت مــــولا                   صبــاحش چون به هوش آمد پی دیدار جویا شد
یقین حب علی بر ســــر زدش  آن رند رسوا را                    کـــه او دیــوانه جـــادوی چشم مست مـــولا شد

شاعری شیرین سخن و گوینده گمنامی بوده. بطوریکه خود [نگارنده کتاب] بخاطر دارم کسی مذنب را نمی‌دید، مگر در ایام عاشورا و تاسوعا که بی‌مقدمه در حسینیه آباده در پای منبر پیدا می‌شد و اشعار و مراثی که در مورد ائمه اطهار سروده بود، قرائت و فی‌الفور مجلس را ترک می‌کرد.

در اشعارش تمام فرم‌ها و قالب‌های شعری را (از قصیده و مثنوی و رباعی و تجنیس) بکار برده و در آخر هر یک ذکری از مصائب ائمه اطهار فرموده. اشعارش بیشتر شامل مدایح و مناقب ومراثی ائمه اطهار علیها سلام می‌باشد. نامبرده در سال 1362 هجری قمری در ده مذکور وفات و در قبرستان ده درغوک دفن گردیده است. گویا در حدود ده هزار بیت داشته که در سال 1342 قسمتی از اشعارش به وسیله آقای حاج محمدحسن رضانیا مدیر کتاب‌فروشی فرهنگ آباده (که از فرهنگیان قدیمی و با اطلاع آن شهرستان است) جمع‌آوری و تحت عنوان (دیوان مذنب آباده‌ای) منتشر گردیده است.

اینک من باب نمونه یکی از اشعار او را که شاید اکثر از اهالی شهرستان آباده بخاطر داشته ذیلا درج [میگردد]:

مست مولایم علی در کوچه و بازار مست

مست بودم مینمودم نــــاله از گلزار مست                     گه فراز سرو چون قمری ز عشق یـار مست
مست بودم از ازل در عالـــم ذرات مست                         آمــــدم در عالم فـــانی شدم هشیــار مست
مست نه،فرهاد نه، واسق نه، کزا بروی یار            همچو مجنون سر نهم در دشت و هم کهسار مست
مست بودم میدویدم هر زمان در کوی دوست          تا رسیدم پای خم با عود و چنــگ و تـــار مست
عارفــــی را دیدم اندر بــــــــوستان معرفت                 بود در تسبیح و در تحلیـــل و استغفـــــار مست
مست بودم روزی اندر دیر دیدم وین عجب                   راهبی بـــــــا سبحــــه و سجاده و زنـــار مست
از دو هاروت و دو ماروت و دو لعل می فروش       وحش مست و طیر مست و مور مست و  مـــــار مست
از شمیم طره گیسوی یار می فروش                     خاک مست و آب مست و باد مست و نار مست
بوالملیح و طوطی و دراج و بلبل مست گل             کبک و سار و صعوه مست و جغد و بوتیمــار مست
موسی و عیسی و خضرو شیب و ایوب و شعیب                آدم و نـــوح خلیـل  و حیــدر کـرار مســت
انس و جن مبهوت از این شعر شکر ریزان من            حوری و  غلمان بجنب و جوش زین اشعار مست
مذنبا مذنب تری از مذنبا بر خود مبال                      لاف مستی در قیــــامت زن حضــور یار مست
در خمار می فتادم مست اندر حب یار             می،چه می ! آن می کز آن می احمد مختار مست
من یقیت دارم حسینت خورد یک جام شراب                خورد یک جام می و شد بر دل دلدار مست
از ازل نوشید می تا کرد ترک جان و مال                                   آمـد اندر کربلا با حالت افکار مست
عون و جعفر مست ، اکبر مست، قاسم مست یار         حر و یاران مست، عباس سپهســــالار مست
من نه بتوانم بگویم قصه ایی از راه شام                      طفلها زان  راه مست و عابد بیمــــــار مست
نی غلط گفتم مه چوب خیزران بر لعل یار                   میزدی آن مـــــــــرتد غدار بد رفتــــار مست

 

و همچنین یکی از غزلیات او

با ادب باش و گریزان  ز بر بی ادبان                                   بنده بودن به در خانه خوبان ادبست
ادب آن نیست که با بی ادبان بنشینی                              اگر از بی ادبانی تو . گریزان ادبست
گر ز نی لاف مسلمانی و سلمان نشوی                  هان مسلمان شدن بوذر و سلمان ادبست
ادب آنست که در گوشه خلوت بروی                            نه که خلوتگه آن گوشه نشینان ادبست
ساقی و باده و پیمانه  و جام و گل و مل                       طرف گلزار و چمن زار و گلستان ادبست
باده نوشان خردمند نی و چنگ و رباب                         صوفی و می کده و ساقی دوران ادبست
رو به میخانه و مستان حقیقت را بین                           همه مستان خراب از می جانان ادبست
خواهی ار عین ادب مذنب محراب کمال                        پای خوبان بنشین صحبت خوبان ادبست

 

 

سلطان الاتقیاء وبرهان الاوصیاء ، خواجه عکاشه بلخی

در دو کیلومتری شهرستان آباده در قسمت شمالی ده درغوک در بالای کوهی (که در دامنه آن، قبرستان آباده قرار دارد) مقبره‌ای است معروف به خواجه عکاشه. محلی که تمام شهر آباده از آنجا دیده می‌شود. دارای قبه و بارگاه باشکوهی است وبرفراز آن ضریحی* است به طول ۳متر و عرض ۱/۵ و ارتفاع ۱/۵ متر که از چوب گردو ساخته شده و منبت کاری گردیده است.

دارای کتیبه* ای‌ست که نام چهارده معصوم(ع) بر آن منقوش گردیده و در پایان آن نوشته شده که «وقف کرد بر مزار متبرکه منوره سلطان الاتقیاء و برهان الاوصیاء خواجه عکاشه بلخی» واقع در آباده. عفیفه مکرمه میرزا خواند و ولدبطن آسیدعلی سیاه پوش مشهورا خادم آستانه منوره.

در جلو ضریح دربی است که این اشعار بر او نوشته شده است.

هر که در این روضه درآید ز صدق        هست دعایش به یقین مستجاب
روی نیاز هر که بر این آستان نهاد       پای شرف ز یقین بر آسمان نهاد
زدر درآ و شبستان ما منور کن           دهان مجلس روحانیان معطر کن

و در پایین کتیبه منقوش گردیده که، (استاد شاه محمد نجار اقلیدی سنه‌ی ۱۰۲۱ قمری) و کاشی‌های منصوبه در آن زیارتگاه، به طور قطع در زمان صفویه به کار رفته است و بطوریکه آقای حاج شیخ محمد علی جان نثار (امام جماعت مسجد امام حسن) آباده اظهار می‌نمود مقبره مزبور دارای زیارت‌نامه ای بود و جملات (السلام علیک یا محمدبن عکاشه) در آن مذکور و نامبرده ملاحظه و قرائت نموده ولیکن فعلاً آن زیارت‌نامه موجود نیست، بنابراین می‌توان گفت که نامش محمد و فرزند عکاشه بوده است.

و بنا به گفته نامبرده در کتاب حبیب السیر در صفحه ۳۴۴ مذکور گردیده است که (آن بزرگوار عکاشه ابن محصن اسدی است که در جنگ‌های احزاب و خیبر به دستور حضرت رسول اکرم (ص) مقدمه لشکر را عهده‌دار بوده است و در جنگ شهید شده.

جناب خواجه عکاشه برای ترویج دیانت حقه اسلام به بلخ و بخارا مسافرت نمود. اهالی بلخ مقدمش را گرامی شمرده و به لقب خواجه که مخصوص بزرگان آن دیار است ملقبش نموده‌اند. آن جناب در هنگام اقامت خود در بلخ ابنیه خیریه بنا نموده و اکنون نیز یکی از دروازه‌های بلخ به نام نامی او مشهور است. جناب خواجه عکاشه پس از مراجعت از بلخ در ولایت فارس از دارفانی به سرای باقی شتافت و اکنون مدفن او مزار خاص و عام است. و در صفحه ۳۹۸ کتاب حبیب السیر نیز از دروازه عکاشه در بلخ که به وسیله محمدخان شیبانی اورنگ گشوده شده و در فصل راهنمای دانشوران درباره خواجه عکاشه ذکر شده که (عکاشه بر وزن فعاله) نام عکاشه ابن محصن اسدی است و نام فرزند او و هم چنین نام طایفه‌ای از اولاد او می‌باشد. (فریدون ابن عکاشه که به عربی و فارسی شعر می‌گفته و در قرن هشتم می‌زیسته، نیز از این طایفه است).

علیهذا با توجه به مراتب بالا و به صفحه ۱۲۱ جلد دوم منتهی الامال حاج شیخ عباس قمی رضوان الله علیه در باب نهم (درمورد حضرت امام موسی کاظم ع) قید شده (شیخ کلینی و قطب راوندی و دیگران روایت کرده‌اند که ابن عکاشه اسدی بخدمت حضرت امام محمد باقر (ع) آمد و حضرت امام جعفر صادق (ع) در خدمت آن حضرت ایستاده بود حضرت او را اعزاز و اکرام نمود و انگوری برای او طلبید. در اثنای سخن ابن عکاشه عرض کرد که یا رسول الله چرا جعفر را تزویج نمی‌نمایی بحد تزویج رسیده است….. والی آخر). معلوم می‌شود که از مقربین خاندان عصمت و طهارت بوده است.

بر طبق یکی از مقاله‌های موجود قبر موجود متعلق به خواجه عکاشه نیست بلکه این قبر متعلق به خواجه جلال الدین فریدون عکاشه می‌باشد که از مستوفیان و وزراء شاه شیخ ابو اسحاق اینجو بوده است که مردی ادیب و شاعر بوده است و در کتابی که در همان عصر نوشته شده اشعار زیادی از وی آورده شده است.

این شخص در یکی از جنگ‌هایی که بین امیر مبارز الدین محمد شاه یزد و شاه ابواسحاق اینجو رخ داده است کشته شده و جسد او را در کوه دفن کرده اند و از آن زمان به کوه خواجه معروف گردیده است. کوه خواجه از عهد هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان در بین مردم مقدس بوده است و در قله آن آتشکده و عبادتگاه ساخته بودند برای همین خواجه را در این کوه به خاک سپرده‌اند. در نزدیکی کوه خواجه، کوه دیگری وجود دارد که در قله آن ساختمان مخروبه‌ای‌ست که آن را قلعه گبری می‌نامند.

این قلعه محل زندگی نبوده است زیرا محوطه آن بسیار کوچک و فاقد آب می‌باشد. بر طبق آثار موجود این محل استودان بوده است. استودان محلی بوده است که زرتشتیان قدیم ساکن شهرستان و نواحی اطراف اجساد اموات و مردگان خود را در معرض هوا می‌گذاشته‌اند و پس از اینکه ماهیچه و عضلات جسد را طیور وحشی می‌خوردند استخوان‌ها را جمع‌آوری کرده در اطراف کوه مقدس خواجه دفن می‌کردند.

هنوز هم این گونه قبور در اطراف خواجه است و در چندین سال پیش مردم سنگ ریزه‌هایی روی این قبور ریختند و اعتقاد داشته‌اند که این قبرها گور کافران است.

 

* متاسفانه هم اکنون هیچ اثری از ضریح و کتیبه نیست! خودِ ساختمان نیز به دلیل عدم رسیدگی و بی‌توجهی مسئولان و مردم بسیار آسیب دیده و در حال تخریب است.

 

منابع: قلم :: وبلاگ خبری آباده ::

» کتاب تاریخ و جغرافیای شهرستان آباده  از  سید عبدالرحیم شریف

» (الهام دهقان – آرزو کشاورز – شبنم فیروزی /  زیر نظر سازمان دانش آموزی)

شهرداران آباده از زمان تأسیس تاکنون

شهرداران قبل از انقلاب
میرزا حسن‌خان سلطانی رئیس بلدیه ۱۳۰۴
میرزا خلیل فرزانه
فتحعلی فانی
جلال فرزانه
قلی‌خان امامی
فتحعلی فانی
میر ممتاز
غلام‌رضا اردلان
محمدحسین سلطانی
علی‌محمد وجدی
جلال ظهیرامامی شهردار ۱۳۲۶
جلال علائی سرپرست ۱۳۳۲
جلال ظهیرامامی شهردار ۱۳۳۳
وکیلی سرپرست ۱۳۴۰
حسین هیبت‌الهی شهردار ۱۳۴۰
عباس داهی شهردار ۱۳۴۱/۴/۱۸
سید جلال یدالهی سرپرست ۱۳۴۷/۱۲/۲۵
محمدکاظم رضانیا شهردار ۱۳۴۸/۴/۱۰
سید جلال ید‌الهی سرپرست ۱۳۵۳/۳/۱۶
سید محمد ملکی شهردار ۱۳۵۳/۷/۱۰
علی فرزادنیا شهردار ۱۳۵۵/۹/۲۹

 

بلدیه آباده
بلدیه آباده

 

شهرداران بعد از انقلاب
مجید نیک‌کار شهردار ۱۳۵۸/۸/۳
رحمت‌ا… خسروی سرپرست  ۱۳۵۹/۹/۱۳
علی‌اصغر عزیزخانی  سرپرست  ۱۳۵۹/۷/۱۶
سهراب دانا  شهردار  ۱۳۶۱/۷/۱۲
محمدرضا آیرون  سرپرست  ۱۳۶۴/۴/۱
علی‌اصغر عزیزخانی  سرپرست  ۱۳۶۴/۷/۵
پرویز محتاج  شهردار  ۱۳۶۴/۱۰/۵
علی‌اصغر عزیزخانی  شهردار  ۱۳۶۵/۲/۱۱
محمدرضا آیرون  سرپرست  ۱۳۷۲/۴/۲۰
احمد تشکر  سرپرست  ۱۳۷۳/۲/۱۰
اسماعیل صالحی شهردار ۱۳۷۳/۵/۱۱
حسن لطفعلیان شهردار ۱۳۷۸/۳/۱
علی‌رضا تصدیقی شهردار ۱۳۸۵/۷/۱۷
مسعود زارعی شهردار
محمد نعمت‌الهی سرپرست
حیدر تصدیقی شهردار

 

 

منبع: وبلاگ خبری آباده

* تمام مطالب بالا از روابط عمومی شهرداری آباده استناد شده است.

در نهایت از روابط عمومی شهرداری آباده به خاطر همکاری که با من داشتند صمیمانه تشکر میکنم.

تاریخچه آوردن آب ماربر به آباده

لازم به ذکر است که مطالب زیر از کتاب ( تاریخ و جغرافیای شهرستان آباده تالیف سید عبدالرحیم شریف ) چاپ 1345 استخـــراج شـــده است. ذکـــر این مطــالب با ذکـر نـــام کتــاب و نویسنـده آن و نیــز وبلاگ خبری آباده بلامانع می‌باشد.

 

تاریخچه آوردن آب ماربر به آباده

وسعت شهرستان آباده که از بیست و چهار کیلومتر مربع متجاوز است شاید یک‌دهم آن به علت کم آبی زیر کشت قرار نمی گیرد. مدت‌هاست برای رفع این مضیقه مأمورینی از مرکز اعزام و مطالعاتی در این مورد بعمل آورده و بر طبق سوابق موجود در اداره فرمانداری آباده و استانداری فارس و وزارت کشور و سایر مراجع اظهارنظر نموده که تنها راه علاج این درد مهلک آوردن آب ماربر به این شهرستان می‌باشد.

 

موقعیت، فاصله، طرق و هزینه رسانیدن این آب و نتایج حاصله و استهلاک هزینه

الف: موقعیت

شهرستان آباده و بخش‌های تابعه در شمال کوه دنا و جلگه دنا هم در دامنه کوه مزبور واقع و در دامنه کوه دنا دهات و قراء سرسبز و خرمی است که آب آن از چشمه سارات جاریه مشروب می‌گردد.

جلگه دنا وسیله کوه دنا در جنوب و کوه غلطی (که قسمتی از آن خاکی و در تنگ آن تنگه‌های غلطی و کیفته می‌باشد) از سمت شمال محدود و محصور نموده است. این جلگه تقریباً به طول 36 کیلومتر و عرض 9 کیلومتر و به مساحت 324 کیلومتر مربع می‌باشد که از این مساحت 4 کیلومتر آن مربع آن مسطح و بقیه دامنه‌ایست. جلگه کاریزان در حد شمالی کوه غلطی و دهستان‌های حسن آباد و خسرو شیرین نیز در شمال کوه غلطی واقع است.
ب: رودخانه‌های جاریه از کوه دنا

  1. رودخانه ماربر
  2. رودخانه کنگان
  3. رود خانه پادنا

رودخانه ماربر

رود ماربر از دامنه کوه دنا در دامنه خطیر سوخته سرچشمه گرفته و در مسیر خود با آب‌های بری رود، آلمه، تاسک، جدول نو، ترسک، بهم پیوسته و بعد از طی 3 کیلومتر راه در محلی به نام تنگ شهید جاری (در تنگ شهید در زمان‌های قدیم سدی به ارتفای تقریبی 16 متر در جلو این رود ساخته که آب را برای شرب اراضی نامعلومی می‌برد و در نتیجه شکستن سد متروک شده) سپس از تنگ شهید گذشته و پس از طی 15 کیلومتر راه شیب‌دار آب مذکور به جلگه پادنا می‌رسد.

متخصصین مربوطه مقدار آب مزبور را در مواقع کمی آب 160 سنگ تخمین زده‌اند. بنا به مراتب مذکور به هیچ‌وجه نمی‌توان گفت که هدایت کردن آب ماربر به شهرستان آباده کوچک‌ترین لطمه‌ای به هیچ نقطه‌ای از ایران وارد نخواهد ساخت.

 

ج: فاصله طرق و هزینه آن

از آباده تا آب ماربر از طریق خسرو شیرین و حسن آباد و قریه شهید تقریباً 125 کیلومتر می‌باشد و مهندسین اعزامی از مرکز اظهارنظر نموده که برای رسانیدن این آب به آباده باید در شمال رودخانه مذکور سدی در نزدیکی قریه شهید احداث و وسیله حفر تونل آب را از کوه غلطی عبور داده و وارد جلگه زمان کاریز (حدود خسروشیرین) نموده و از آنجا به آباده رسانید و هزینه آن را حدود دویست و بیست میلیون ریال بر آورد نموده اند.

ولی پاره ای از مهندسین و مطلعین اظهارنظر نموده که می‌توان بدون حفر تونل آب را به طریق زیر به آباده رسانید.

۱- نزدیک کیفه که در دو  کیلومتری قریه شهید است از دو روزنه و شکافی که در کوه موجود است آب را عبور و به جلگه زمان کاریز رسانید.

۲- در تنگه شهید سدی احداث نمود و آب را از محل کوه غلطی که خاکی و نرم است و از سد تا بالای آن تقریباً بیش از هشتاد متر نمی‌گردد عبور داد.

۳- در تنگ خفر که منتهی‌الیه جلگه است سدی بست و آب را به جلگه زمان کاریز آورد.

 

با توجه به نظریات فوق و اینکه وسایل کار بمراتب فراهم‌تر از پیش است به احتمال قوی هزینه آن بمراتب کمتر از میزان مورد تشخیص خواهد بود.

 

د: نتایج حاصله و استهلاک هزینه

چنانچه آب مذکور به آباده برسد یقینا 180 تا 200 سنگ آب عاید و با احتساب به اینکه هر 5 سنگ آب 504 جریب زمین را مشروب خواهد نمود بنابراین 20160000 متر مربع زمین زیر کشت قرار خواهد گرفت. از طرفی با توجه به 125 کیلومتر عرض راه که هر دو طرف آن درخت کبوده ( سپیدار) غرس شود 500000 درخت بعد از 6 سال به ثمر خواهد رسید.

و می‌توان گفت که در ظرف ده سال کلیه هزینه‌ها از محل در آمد تأمین و مستهلک می‌گردد.

 

منبع : وبلاگ خبری آباده

تذکر : چون این کتاب در تاریخ ۱۳۴۵ به چاپ رسیده است ممکن است بعضی از اعداد مانند مساحت شهرستان و… صحیح نباشد.

لیست آثار تاریخی آباده که به ثبت آثار ملی رسیده است!

ردیف نام اثر نام شهرستان شماره ثبت تاریخ ثبت قدمت اثر نشانی فعلی و کامل اثر
1 چهار طاقی سلطانی که به مسجد تبدیل شده آباده 376
۱۳۲۷/۱۲/۲
ساسانی اسلامی ایزدخواست
2 بنای امامزاده سلطان ابراهیم آباده 1933
۱۳۷۶/۷/۱۲
تیموریان 3 کیلومتری جنوب‌غرب خارج از بافت شهری
3 تیمچه صرافیان آباده 1932 ۱۳۷۶/۷/۱۳ قاجاریه بازار کهنه آباده واقع در بافت قدیم شهر
4 پل ایزدخواست آباده 1110
۱۳۵۴/۷/۷
صفویه (1110 هجری قمری) بخش مرکزی – ایزدخواست
5 کاروان‌سرای ایزدخواست آباده 1112 ۱۳۵۴/۷/۷ قرن12 بخش مرکزی – ایزدخواست
6 کاروان‌سرای شاه عباس شورجستان آباده 1823 ۱۳۷۵/۱۰/۱۵ صفویه قریه شورجستان ایزدخواست
7 کاروان‌سرای خان خوره آباده 1928
۱۳۷۶/۷/۱۲
صفویه جاده آباده به شیراز روستای خان‌خوره
8 قلعه دو قلک یا دو قله (قلعه گل یک) آباده 4709
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
تاریخی اسلامی گل یک
9 تپه کریم آباد آباده 4710
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
اسلامی کریم آباد
10 تپه قلعه گبری آباده 4711
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
تاریخی اسلامی آباده
11 تل ساریاتن آباده 4712
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
تاریخی اسلامی منطقه ساریاتن
12 نل قلعه ارون آباده 4713
۱۳۸۰/۱۱/۲۳
اسلامی منطقه ارون
13 تپه دولت آباد آباده 4897
۱۳۸۰/۱۲/۱۹
اسلامی شهرستان آباده 2کیلومتری جاده غربی بهمن به سمیرم
14 تپه دو گردو آباده 4900
۱۳۸۰/۱۲/۱۹
اسلامی شهرستان آباده، جاده بهمن به سمیرم سه کیلومتر نرسیده به دو راهی اران کنار جاده اصلی
15 تل قصر بهرام سورمق آباده 7168
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
ساسانی شهرستان اباده-نزدیک جاده آسفالت شیراز به آباده در مجاورت منطقه شمالی سورمق
16 قزقلاسی آباده 7149
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
تاریخ اسلامی شهرستان آباده – بخش مرکزی –جاده بهمن به خسرو شیرین
17 مسجد امام حسن (ع) دهدق آباده 7170
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
صفویه 5 کیلومتری جنوب شهرستان آباده ابتدای ورودی روستای دهدق
18 قلعه گبری دهدق آباده 7171
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
تاریخی 5 کیلومتری جنوب شهرستان آباده ارتفاعات شمالی روستای دهدق
19 تل قره ترک (ساریاتن) آباده 7172
۱۳۸۱/۱۱/۱۲
تاریخی شهرستان آباده جاده بهمن به سمیرم و خسرو شیرین 12 کیلومتری بعد از دو راهی سمیرم –کنار پل رودخانه ساریاتن
20 بنای پا قلعه ایزدخواست آباده 9800
۱۳۸۲/۶/۱۱
ساسانی قرون اولیه اسلامی شهرستان آباده بخش مرکزی 7 کیلومتری شمال ایزدخواست
21 ارامگاه خواجه عکاشه آباده 9801
۱۳۸۲/۶/۱۱
اسلامی شهرستان آباده بخش مرکزی-برفراز کوه خواجه
22 تکیه مسجد جامع آباده آباده 9802
۱۳۸۲/۶/۱۱
اواخر قاجار اوایل پهلوی آباده خیابان آیت اله کاشانی انتهای بازار کهنه
23 سد قوسی ایزدخواست آباده 9803
۱۳۸۲/۶/۱۱
ساسانی شهرستان آباده بخش مرکزی- 7 کیلومتری جنوب ایزدخواست
24 مجموعه خرفخانه‌ای کوه خواجه آباده 9804
۱۳۸۲/۶/۱۱
اشکانی (پارت) شهرستان آباده بخش مرکزی- قسمت شرقی آرامگاه خواجه عکاشه بر فراز کوه خواجه
25 کلاه فرنگی فیروزی آباده 9805
۱۳۸۲/۶/۱۱
قاجاریه شهرستان آباده بخش مرکزی- دهستان بیدک روستای فیروزی
26 چارپارخانه چهل زرعی آباده 9806
۱۳۸۲/۶/۱۱
صفویه شهرستان آباده بخش مرکزی- دهستان سورمق -8 کیلومتری شرق روستای چهل زرعی
27 باغ عمارت امید سالار آباده 9807
۱۳۸۲/۶/۱۱
اواخر قاجار اوایل پهلوی آباده خیابان دهخدا-مجتمع اقتصادی کمیته امداد امام خمینی(ره)
28 خانه مهربان آباده 9808
۱۳۸۲/۶/۱۱
پهلوی اول آباده بافت قدیم – خوابگاه دانشجویان دانشگاه آزاد
29 منزل شاه اسماعیل آباده 9809
۱۳۸۲/۶/۱۱
قاجاریه آباده خیابان آیت اله کاشانی پشت مسجد جامع
30 کلاه فرنگی سورمق آباده 9810
۱۳۸۲/۶/۱۱
قاجاریه شهرستان آباده بخش مرکزی – سورمق
31 تل شاه محمود آباده 9811
۱۳۸۲/۶/۱۱
اسلامی 45 کیلومتری شمال شهرستان آباده بخش مرکزی- در ضلع غربی کوه معروف به گوش خری
32 خانه دهقان آباده 9812
۱۳۸۲/۶/۱۱
قاجاریه مرکز شهر آباده کنار کمیته امداد امام خمینی
33 مرکز آباده شناسی آباده 9813
۱۳۸۲/۶/۱۱
اواخر قاجار آباده خیابان امام خمینی پشت عمارت کلاه فرنگی
34 کاروان‌سرای شاه عباس آباده 10508
۱۳۸۲/۸/۲
صفویه 35 کیلومتری شمال شرقی آباده
35 محوطه باستانی آب‌شتر آباده 10609
۱۳۸۲/۸/۲
تاریخ اسلامی 35 کیلومتری آباده – بیدک – چشمه آب شتر
36 تپه فرودگاه آباده 10510
۱۳۸۲/۸/۲
تاریخی 20 کیلومتری شرق آباده
37 باغ عمارت معدلی‌خان آباده اواخر قاجاریه
38 کلاه فرنگی خاندان وفا آباده آباده – میدان ولی‌عصر