گزارش و عکس: هژیر فتحی
برداشت از خبرگزاری مهر
شیراز – خبرگزاری مهر: برای بازدید از بقایای رو به زوال قلعه تاریخی ایزدخواست که از آن به عنوان یکی از عجایت معماری ایران قدیم یاد میشود یا باید خطر سقوط از ارتفاع را به جان خرید و یا باید ساعتها منتظر ماند تا یکی از اهالی محل نقشه دسترسی به داخل قلعه را برایتان تشریح کند.
به گزارش خبرنگار مهر در شیراز، ایزدخواست شهری در بخش مرکزی شهرستان آباده در شمال استان فارس بوده که دارای آثار تاریخی از دوران و اعصار مختلف تمدنی ایران است.
قلعه و پل ایزدخواست، کاروانسرا و خانههای قدیمی روستایی از جمله آثار تاریخی شهر ایزدخواست به شمار میروند که هرکدام به نوبه خود میتواند گردشگران را تا چند روز در این شهر متوقف کند.
قلعه ایزدخواست متعلق به دوران ساسانیان را میتوان یکی از شاخصترین آثار این منطقه توصیف کرد که به گفته کارشناسان و دوستدارن میراث فرهنگی با سبک معماری خود یکی از عجایب و نمونههای چشم گیر شهرسازی و مهندسی زمان قدیم ایران است.
قلعه ایزدخواست با کمترین هزینه، امنیت خود و ساکنان داخل آن را تامین میکرده چراکه از سه طرف با پرتگاهی بر حالت عمود نسبت به کف زمین با ارتفاعات مختلف از شش تا ۱۵ متر، حتی با کمک از ادوات جنگی برای سربازان دشمن غیرقابل نفوذ بوده است.
نفوذ به فقط از یک طرف میسر میشده که آن هم با حفر زمین حدود ۳۰ متر طول و چهار مترعرض با عمق چهار متر نفوذ به داخل قلعه غیر ممکن بوده است.
فضایی که قلعه و خانههای روستایی داخلش در آن زمان ایجاد کرده بسیاری از گردشگران را در زیبایی و معماری منحصربه فرد خود فرو برده و به طور مثال در شب، ساکنین خانههای اطراف قلعه با حضور در بالکنهای خود که با روشن کردن چراغ، منظره بسیار زیبایی را از دور شبیه به کشتی در دل دریا به وجود میآوردهاند یا کوچههای مسقف و تاریک که گرما را در دل تابستان از مردم میگرفتند و در زمستان هم با هدایت باران و برف از طریق حصار قلعه به بیرون، باعث نگهداری قلعه میشده است شرایطی را برای این منطقه ایجاد کرده که در سایر مناطق نمونه آن را کمتر میتوان یافت.
خانه سازی در قلعه نیز در حد بینظیری بوده که ضمن استفاده کردن از مصالح چوب و گل به صورت خشت کمترین سنگینی را بر کف قلعه ایجاد کرده و همچنین توانستهاند ساختمانهایی را در پنج طبقه بسازند که با امکانات آن زمان در یک فضای محدود بسیار قابل تامل است که هم جواب ازدیاد جمعیت را میداده و هم با استفاده از ارتفاع طبقات، چشم اندازی بسیار زیبا به وجود میآمده که مردم هم میتوانستند زمینهای کشاورزی خود را از داخل خانه تماشا کنند و هم در دل طبیعت باشند.
قلعه رو به ویرانی است
با این تفاسیر میتوان قلعه ایزدخواست را یکی از جاذبههای گردشگری بزرگ منطقه و استان فارس توصیف کرد که با کمی تدبیر و اندیشه میتواند نقش مهمی را در گردشگری تاریخی استان فارس ایفا کند.
اما آنچه امروز از این قلعه و خانههای روستایی تاریخی اطراف آن باقیمانده ویرانههایی از دیوارهایی بوده که بر فراز تپهای واقع شده و کوچکترین اثری از نگهداری نیز در آن دیده نمیشود.
دیوارههایی که تخریب شده و فرو ریخته، شکافهایی که هر روز بزرگتر میشود و عدم رسیدگی به محیط قلعه و مرمت آن بیش از آنکه شکوه قلعه تاریخی را نمایان کند آثار زوال و مهجوریت را به نمایش میگذارد.
قلعهای که روزی دشمنان هیچ راه نفوذی را در آن نمیتوانستند پیدا کنند امروز زوال و فرسایش به خوبی راه تسخیر آن را پیدا کرده و مرتب نیز در خود فرو میبرند و گویی برای متولیان امر رسیدگی به این قلعه هیچ جذابیتی ندارد.
خبرنگار مهر که برای بازدید از آثار تاریخی ایزدخواست در یکی از روزهای تعطیل به این منطقه سفر کرده بود پس از ۴۵ دقیقه توانست راه دسترسی به محدوده قلعه را با کمک اهالی محل پیدا کند اما این تلاش زمانی بیهودهتر بنظر رسید که مشخص نبود که از کدام راه میتوان به در ورودی قلعه رسید.
قلعه بالای تپهای قرار دارد که در آن زمان این موقعیت جغرافیایی نفوذ به آن را غیر ممکن ساخته بود و امروز نیز پس از گذشت دو هزار سال گویی هنوز نمیتوان راهی مناسب را پیدا کرد که گردشگران به داخل بنا راه پیدا کنند.
سرانجام پس از ساعتها بازرسی اطراف قلعه عدهای از درون آن سر بیرون آورده و اعلام کردند که قلعه توسط نگهبان آن بسته شده و تا سه ساعت دیگر نیز باز نمیشود و در عین حال یکی از بومیان منطقه نیز گفت به واسطه تعطیل بودن امروز شاید اصلا در قلعه باز نشود و زمانی که خبرنگار مهر از آنها پرسید که چگونه وارد قلعه شدند پاسخ شنید که باید از شکاف قلعه بالا رفته و به داخل بنا راه یافت و شکاف قلعه نیز چندین متر با زمین فاصله داشت.
سرانجام پس از مدتها جستجو درب اصلی ورود به قلعه در گوشهای از بنا هویدا شد اما دری که با پلی چوبی به طرف دیگر متصل شده بود و زیر آن خندقی قرار داشت که به نظر میرسید چندان ایمن نباشد.
داخل قلعه نیز در جای خود باید مورد بررسی قرار گیرد، شرایطی که داخل بنا دارد به هیچ عنوان شایسته یک اثر میراثی استان فارس نیست. دیوارههای بنا آلوده و در بخشهایی از بنا نیز در حال تخریب و ریزش است و بر این اساس میتوان گفت که شرایط این مجموعه اثر تاریخی اصلا مطلوب و خوشایند نیست.
سردرگمی که بازید کنندگان این بنا دچار آن شدند همگی ناشی از فقدان تابلویی برای تعیین مسیر ورودی است که در هیچکدام از بخشهای قلعه نمیتوان یافت. نبود مرکز اطلاع رسانی گردشگری و همچنین تابلویی که در مورد بنا توضیح دهد همگی از دیگر آثاری است که عدم توجه و رسیدگی به آن را نشان میدهد.
با این تفاسیر باید گفت بازدید از قلعه کم نظیر ایزدخواست با تحمل مرارت و اعمال شاقهای همراه بوده که از همه گردشگران به ویژه گردشگران خارجی ساخته نیست. شرایط پیرامون قلعه از نظرهای مختلف مثل بهداشت، مسیر مناسب و.. بر میزان بازدید از این مجموعه تاریخی اثر منفی بر جای گذاشته است.
و در این شرایط نیز نمیتوان انتظار داشت گردشگران مختلف خطرات احتمالی ورود و بازدید از بنا را به جان بخرند چراکه برای ورود به آن یا باید از دیوارهای چند ۱۰ متری بنا بالا رفت که به نظر نمیرسد کاری مطابق با قانون و اصول گردشگری باشد و یا به پل چوبی در اصلی که زیر آن خندقی قرار گرفته اطمینان کرد.
کاروانسرای شاه عباس و محرومیتهای مشابه
کاروانسرای شاه عباس ایزدخواست نیز که در محدوده این آثار تاریخی قرار دارد مانند قلعه ایزدخواست دچار محرومیتهای مشابهای شده که چندان در خور شان میراث استان فارس نیست.
کاروانسرا در شمال شرقی رودخانه ایزدخواست بنا شده است و میگویند یکی از ۹۹۹ کاروانسرایی است که شاه عباس صفوی در دوران تبعیدش بنا کرده است. این کاروانسرا از لحاظ زیبایی و استحکام و وسعت یکی از کاروانسراهای نمونه در نوع و زمان خود است.
این بنا در زمینی به مساحت چهار هزار متر واقع شده است. در ردیف جلو در اطراف حیاط در ضلعهای شمالی و شرقی و همچنین جنوبی ۲۰ باب اتاق در ابعاد ۳ در ۳ متر واقع شده که هر اتاق دارای ایوانی به مساحت ۵. ۷متر است.
فقدان مرکزی در اطراف بنا برای ارائه اطلاعات اثر تاریخی مذکور، فقدان تابلوی راهنمایی و اطلاعات گردشگری و مسائلی از این قبیل هر کدام در نوبه خود بر مهجوریت این کارونسرا دامن زده است.
از نظر استحکام، این بنا از قلعه ایزدخواست شرایط بهتری دارد اما آنچه در مورد محافظت از تخریب بنا نمایان است نگهداری از بخشهایی از بنا به وسیله تیرهای چوبی است که به نظر نمیرسد چندان مطابق با اصول علمی باشد.
متولیان امر باید در نظر داشته باشند که استان فارس فقط به آثاری چون تخت جمشید، پاسارگاد و… محدود نمیشود بلکه مجموعهای از آثار و میراث تاریخی فارس بوده که این استان را به جایگاه کنونی خود رسانده است.
گزارش و عکس: هژیر فتحی
برداشت از خبرگزاری مهر
× پیوند مطلب اصلی در خبرگزاری مهر
