معرفی کتاب: تاریخ شهرهای شمال فارس در دوران اسلامی

کتاب تاریخ شهرهای شمال فارس (در دوران اسلامی) نوشته آقای مهدی رفعتی‌پناه مهرآبادی در سال ۱۳۹۰ برای اولین بار توسط انتشارات تخت جمشید چاپ شده است و به بررسی شهرهای شمال فارس: ایزدخواست، شورجستان، آباده، اقلید، سورمق و ابرکوه می‌پردازد.

کتاب تاریخ شهرهای شمال فارس در دو فصل تنظیم شده که فصل اول شهرهای ایزدخواست، شورجستان، آباده، اقلید، سورمق و فصل دوم شهرستان ابرکوه را بررسی می‌کند.

کتاب تاریخ شهرهای شمال فارس - قلم، وبلاگ خبری آباده

در مقدمه آمده است: «متأسفانه بیشتر منابع جز ذکری کوتاه از شهرهای مورد تحقیق چیزی در بر نداشتند و به جرئت می‌توان گفت که این پژوهش تقریباً اکثر داده‌های تاریخی منطقه را در بردارد. در ابتدا طرح تحقیق بر این پایه قرار گرفته بود که منطقه مورد بحث را در یک کل قرار داده و با توجه به راه زمستانی به پیوند و تأثیر و تأثر متقابل شهرها و راه پرداخته شود، ولی کمبود اطلاعات باعث تغییر در طرح و تحقیق شد. بنابراین ابتدا به جاده زمستانی و برخی از تأثیرات آن پرداخته شد و سپس شهرهای منطقه از شمال به جنوب بررسی شدند؛ لذا ابتدا ایزدخواست و سپس شورجستان، آباده، اقلید و سورمق مورد بررسی قرار گرفت. همچنین تاریخ ابرکوه در قالب مقاله‌ای به صورت جداگانه آورده شده است… نکته‌ی دیگری که ذکر آن ضروری می‌نماید، در مورد وجه تسمیه شهرهای مورد بحث است. در این کار وجه تسمیه‌هایی برای شهرها آورده شده است ولی متذکر می‌شویم که این وجه تسمیه‌ها قطعی نبوده و فقط نام شهرها تجزیه و تحلیل شده و دلیل قطعی در هیچ موردی وجود ندارد. »

اگر مایلید تا جزییات بیشتری از مطالب کتاب را بدانید، در ادامه با ما همراه باشید:

ادامه خواندن “معرفی کتاب: تاریخ شهرهای شمال فارس در دوران اسلامی”

قدیمی‌ترین تصویر سه بعدی از ایزدخواست

برداشت از شهر فرنگ:

کارت پستال‌های زیر که در ابتدای قرن بیستم در اروپا منتشر شده‌اند تصاویری برجسته‌نما (سه بعدی) از نقاط مختلف ایران را نشان می‌دهند. عکاسی برجسته‌نما به تکنیکی در عکاسی گفته می‌شود که با کنار هم‌گذاری دو تصویر «آف ست» و نمایش جداگانهٔ آن‌ها به چشم چپ و راست توهمی از عمق را در بیننده ایجاد کند.

انیمیشن این تصاویر توسط شهرفرنگ تهیه شده است تا توهم عمق بازسازی شود.

 

انیمیشن تصویر برجسته نمایی از یزدخواست

 

 

اصل تصویر برجسته نما از یزدخواست

+ نوشته‌های بیشتر درباره قلعه ایزدخواست را در صفحه برچسب قلعه ایزدخواست خواهید یافت.

 

برای دیدن بقیهٔ تصاویرسه بعدی اینجا کلیک کنید.

آیا ایزدخواست از آباده جدا شده است؟

امروز صبح با انتشار نوشته‌ای با عنوان «گامي ديگر در جهت انزوا و انحطاط آباده»؛ وبلاگ زادگام آباده خبری را منتشر کرد، که نشان از به واقعیت پیوستن حرف و حدیث‌هایی را می‌داد.

تصاویر زیر که از وبلاگ زادگاهم آباده برداشت شده است کاملاً گویاست:

ادامه خواندن “آیا ایزدخواست از آباده جدا شده است؟”

بازدید از قلعه ایزدخواست با اعمال شاقه/ خطر سقوط در کمین گردشگران

گزارش و عکس: هژیر فتحی

برداشت از خبرگزاری مهر

شیراز – خبرگزاری مهر: برای بازدید از بقایای رو به زوال قلعه تاریخی ایزدخواست که از آن به عنوان یکی از عجایت معماری ایران قدیم یاد می‌شود یا باید خطر سقوط از ارتفاع را به جان خرید و یا باید ساعت‌ها منتظر ماند تا یکی از اهالی محل نقشه دسترسی به داخل قلعه را برایتان تشریح کند.

به گزارش خبرنگار مهر در شیراز، ایزدخواست شهری در بخش مرکزی شهرستان آباده در شمال استان فارس بوده که دارای آثار تاریخی از دوران و اعصار مختلف تمدنی ایران است.

قلعه و پل ایزدخواست، کاروانسرا و خانه‌های قدیمی روستایی از جمله آثار تاریخی شهر ایزدخواست به شمار می‌روند که هرکدام به نوبه خود می‌تواند گردشگران را تا چند روز در این شهر متوقف کند.

قلعه ایزدخواست متعلق به دوران ساسانیان را می‌توان یکی از شاخص‌ترین آثار این منطقه توصیف کرد که به گفته کار‌شناسان و دوستدارن میراث فرهنگی با سبک معماری خود یکی از عجایب و نمونه‌های چشم گیر شهرسازی و مهندسی زمان قدیم ایران است.

نمایی از قلعه ایزدخواست

 

قلعه ایزدخواست با کمترین هزینه، امنیت خود و ساکنان داخل آن را تامین می‌کرده چراکه از سه طرف با پرتگاهی بر حالت عمود نسبت به کف زمین با ارتفاعات مختلف از شش تا ۱۵ متر، حتی با کمک از ادوات جنگی برای سربازان دشمن غیرقابل نفوذ بوده است.

نفوذ به فقط از یک طرف میسر می‌شده که آن هم با حفر زمین حدود ۳۰ متر طول و چهار مترعرض با عمق چهار متر نفوذ به داخل قلعه غیر ممکن بوده است.

فضایی که قلعه و خانه‌های روستایی داخلش در آن زمان ایجاد کرده بسیاری از گردشگران را در زیبایی و معماری منحصربه فرد خود فرو برده و به طور مثال در شب، ساکنین خانه‌های اطراف قلعه با حضور در بالکن‌های خود که با روشن کردن چراغ، منظره بسیار زیبایی را از دور شبیه به کشتی در دل دریا به وجود می‌آورده‌اند یا کوچه‌های مسقف و تاریک که گرما را در دل تابستان از مردم می‌گرفتند و در زمستان هم با هدایت باران و برف از طریق حصار قلعه به بیرون، باعث نگهداری قلعه می‌شده است شرایطی را برای این منطقه ایجاد کرده که در سایر مناطق نمونه آن را کمتر می‌توان یافت.

خانه سازی در قلعه نیز در حد بی‌نظیری بوده که ضمن استفاده کردن از مصالح چوب و گل به صورت خشت کمترین سنگینی را بر کف قلعه ایجاد کرده و همچنین توانسته‌اند ساختمانهایی را در پنج طبقه بسازند که با امکانات آن زمان در یک فضای محدود بسیار قابل تامل است که هم جواب ازدیاد جمعیت را می‌داده و هم با استفاده از ارتفاع طبقات، چشم اندازی بسیار زیبا به وجود می‌آمده که مردم هم می‌توانستند زمینهای کشاورزی خود را از داخل خانه تماشا کنند و هم در دل طبیعت باشند.

قلعه رو به ویرانی است

با این تفاسیر می‌توان قلعه ایزدخواست را یکی از جاذبه‌های گردشگری بزرگ منطقه و استان فارس توصیف کرد که با کمی تدبیر و اندیشه می‌تواند نقش مهمی را در گردشگری تاریخی استان فارس ایفا کند.

اما آنچه امروز از این قلعه و خانه‌های روستایی تاریخی اطراف آن باقیمانده ویرانه‌هایی از دیوارهایی بوده که بر فراز تپه‌ای واقع شده و کوچک‌ترین اثری از نگهداری نیز در آن دیده نمی‌شود.

دیواره‌هایی که تخریب شده و فرو ریخته، شکافهایی که هر روز بزرگ‌تر می‌شود و عدم رسیدگی به محیط قلعه و مرمت آن بیش از آنکه شکوه قلعه تاریخی را نمایان کند آثار زوال و مهجوریت را به نمایش می‌گذارد.

فرو ریختن بخشی از دیوار قلعه

 

قلعه‌ای که روزی دشمنان هیچ راه نفوذی را در آن نمی‌توانستند پیدا کنند امروز زوال و فرسایش به خوبی راه تسخیر آن را پیدا کرده و مرتب نیز در خود فرو می‌برند و گویی برای متولیان امر رسیدگی به این قلعه هیچ جذابیتی ندارد.

خبرنگار مهر که برای بازدید از آثار تاریخی ایزدخواست در یکی از روزهای تعطیل به این منطقه سفر کرده بود پس از ۴۵ دقیقه توانست راه دسترسی به محدوده قلعه را با کمک اهالی محل پیدا کند اما این تلاش زمانی بیهوده‌تر بنظر رسید که مشخص نبود که از کدام راه می‌توان به در ورودی قلعه رسید.

قلعه بالای تپه‌ای قرار دارد که در آن زمان این موقعیت جغرافیایی نفوذ به آن را غیر ممکن ساخته بود و امروز نیز پس از گذشت دو هزار سال گویی هنوز نمی‌توان راهی مناسب را پیدا کرد که گردشگران به داخل بنا راه پیدا کنند.

تنها مسیر راهیابی به درون قلعه با پلی بدون ایمنی لازم

 

سرانجام پس از ساعت‌ها بازرسی اطراف قلعه عده‌ای از درون آن سر بیرون آورده و اعلام کردند که قلعه توسط نگهبان آن بسته شده و تا سه ساعت دیگر نیز باز نمی‌شود و در عین حال یکی از بومیان منطقه نیز گفت به واسطه تعطیل بودن امروز شاید اصلا در قلعه باز نشود و زمانی که خبرنگار مهر از آن‌ها پرسید که چگونه وارد قلعه شدند پاسخ شنید که باید از شکاف قلعه بالا رفته و به داخل بنا راه یافت و شکاف قلعه نیز چندین متر با زمین فاصله داشت.

سرانجام پس از مدت‌ها جستجو درب اصلی ورود به قلعه در گوشه‌ای از بنا هویدا شد اما دری که با پلی چوبی به طرف دیگر متصل شده بود و زیر آن خندقی قرار داشت که به نظر می‌رسید چندان ایمن نباشد.

داخل قلعه نیز در جای خود باید مورد بررسی قرار گیرد، شرایطی که داخل بنا دارد به هیچ عنوان شایسته یک اثر میراثی استان فارس نیست. دیواره‌های بنا آلوده و در بخشهایی از بنا نیز در حال تخریب و ریزش است و بر این اساس می‌توان گفت که شرایط این مجموعه اثر تاریخی اصلا مطلوب و خوشایند نیست.

سردرگمی که بازید کنندگان این بنا دچار آن شدند همگی ناشی از فقدان تابلویی برای تعیین مسیر ورودی است که در هیچکدام از بخشهای قلعه نمی‌توان یافت. نبود مرکز اطلاع رسانی گردشگری و همچنین تابلویی که در مورد بنا توضیح دهد همگی از دیگر آثاری است که عدم توجه و رسیدگی به آن را نشان می‌دهد.

نمای بیرونی قلعه که تحت تاثیر فرسایش بدون نگهداری‌‌ رها شده است

 

با این تفاسیر باید گفت بازدید از قلعه کم نظیر ایزدخواست با تحمل مرارت و اعمال شاقه‌ای همراه بوده که از همه گردشگران به ویژه گردشگران خارجی ساخته نیست. شرایط پیرامون قلعه از نظرهای مختلف مثل بهداشت، مسیر مناسب و.. بر میزان بازدید از این مجموعه تاریخی اثر منفی بر جای گذاشته است.

و در این شرایط نیز نمی‌توان انتظار داشت گردشگران مختلف خطرات احتمالی ورود و بازدید از بنا را به جان بخرند چراکه برای ورود به آن یا باید از دیوارهای چند ۱۰ متری بنا بالا رفت که به نظر نمی‌رسد کاری مطابق با قانون و اصول گردشگری باشد و یا به پل چوبی در اصلی که زیر آن خندقی قرار گرفته اطمینان کرد.

کاروانسرای شاه عباس و محرومیتهای مشابه

کاروانسرای شاه عباس ایزدخواست نیز که در محدوده این آثار تاریخی قرار دارد مانند قلعه ایزدخواست دچار محرومیتهای مشابه‌ای شده که چندان در خور شان میراث استان فارس نیست.

کاروانسرا در شمال شرقی رودخانه ایزدخواست بنا شده است و می‌گویند یکی از ۹۹۹ کاروانسرایی است که شاه عباس صفوی در دوران تبعیدش بنا کرده است. این کاروانسرا از لحاظ زیبایی و استحکام و وسعت یکی از کاروانسراهای نمونه در نوع و زمان خود است.

نگهداری از تخریب کاروانسرا به وسیله تیرهای چوبی

 

این بنا در زمینی به مساحت چهار هزار متر واقع شده است. در ردیف جلو در اطراف حیاط در ضلع‌های شمالی و شرقی و همچنین جنوبی ۲۰ باب اتاق در ابعاد ۳ در ۳ متر واقع شده که هر اتاق دارای ایوانی به مساحت ۵. ۷متر است.

فقدان مرکزی در اطراف بنا برای ارائه اطلاعات اثر تاریخی مذکور، فقدان تابلوی راهنمایی و اطلاعات گردشگری و مسائلی از این قبیل هر کدام در نوبه خود بر مهجوریت این کارونسرا دامن زده است.

از نظر استحکام، این بنا از قلعه ایزدخواست شرایط بهتری دارد اما آنچه در مورد محافظت از تخریب بنا نمایان است نگهداری از بخشهایی از بنا به وسیله تیرهای چوبی است که به نظر نمی‌رسد چندان مطابق با اصول علمی باشد.

متولیان امر باید در نظر داشته باشند که استان فارس فقط به آثاری چون تخت جمشید، پاسارگاد و… محدود نمی‌شود بلکه مجموعه‌ای از آثار و میراث تاریخی فارس بوده که این استان را به جایگاه کنونی خود رسانده است.

 

گزارش و عکس: هژیر فتحی

برداشت از خبرگزاری مهر

× پیوند مطلب اصلی در خبرگزاری مهر

همه چیز درباره سد شهدای ایزدخواست

حمیدرضا لاسیفی: صنعت سدسازی خدمت بسیار بزرگی به بشر در استفاده از منابع آبی و زمینی کرده است. اگر سد را در محل مناسبی بنا کنند از به‌راه افتادن سیل جلوگیری می‌شود. آبی که در پشت سد جمع می‌شود برای مصرف کشاورزی و حیوانات ذخیره ارزشمندی است. از این آب، زمین‌های خشک زراعتی نیز سیراب می‌شوند، بعلاوه در بسیاری از سد‌ها فشار ناشی از ریزشِ آب را به توربین‌هایی هدایت می‌کنند و توربین‌ها دستگاه‌های تولید برق را به حرکت وا می‌دارند و نیروی سرشاری از برق فراهم می آورند.

سد شهدای ایزدخواست

سد خاکی:

عمدتاً از مواد خاکی تشکیل یافته است. بدیهی است که مواد تشکیل‌دهنده آن باید طبق مشخصات مخصوصی باشد و فرم مقطع آن بر اساس ضوابط فنی، محاسباتی تعیین می‌شود.

انتخاب سد خاکی:

با زیاد شدن عرض رودخانه در محل گلوگاه به ترتیب از سدهای قوسی به وزنی، از وزنی به پایدار و بالاخره خاکی و سنگی می‌رسیم.
سدهای خاکی معمولا ارزان‌تر از سدهای بتنی تمام می‌شود و به همین دلیل در جایی که عرض رودخانه (طول سد) زیاد باشد سدهای خاکی در شرایط یکسان اقتصادی‌تر به نظر می‌رسند. یکی از شرایط عمده برای احداث سدهای خاکی وجود مصالح خاکی مناسب در محل سد است که از اهم این مصالح، مواد غیرنفوذ رس و سیلت است، سایر مصالح از قبیل شن و ماسه نیز باید در محل و یا فاصله معقولی از کارگاه وجود داشته باشد.

سد شهدای ایزدخواست

مطالعات سد شهدای ایزدخواست از سوی سازمان آب منطقه‌ای فارس در سال 1372 به مشاور پاراب فارس ابلاغ گردید و مطالعات مرحله‌ی اول سد انجام و عملیات اجرایی آن در سال 1374 شروع شد.
با احداث سد مخزنی شهدای ایزدخواست سالیانه حدود 12 میلیون‌مترمکعب آب از مخزن این سد قابل تأمین است. علاوه بر تأمین آب مورد نیاز کشاورزی در وضع موجود، توسعه کشاورزی در اراضی پایین‌دست سد بوجود خواهد آمد.

ساخت هسته رسی سد شهدای ایزدخواست

سد «ایزدخواست» از سدهای خاکی با هسته رسی بزرگ فارس و در شمال شهرستان آباده واقع شده است.
ارتفاع تاج سد شهدای ایزدخواست تا کف بستر شالوده 37 متر، عرض تاج 10 متر و طول تاج 292 متر می‌باشد. بدین ترتیب این سد در ردة سدهای مخزنی بزرگ جای می‌‌گیرد.

منطقه مورد مطالعه:

سد شهدای ایزدخواست بر روی رودخانه رحیمی در 65 کیلومتری شمال غربی شهرستان آباده در استان فارس واقع شده است. منطقه مورد مطالعه شامل اراضی پایین‌دست این سد در حاشیه‌ی رودخانه‌ی رحیمی و اطراف شهر ایزدخواست قرار دارد.

مکان سد شهدای ایزدخواست

موقعیت جغرافیایی شهر ایزدخواست در 31درجه و 31 دقیقه عرض شمالی و 52درجه و 8 دقیقه طول شرقی می‌باشد. ارتفاع آن از سطح دریا به 2200 متر می‌رسد. از نظر اقلیمی و شرایط آب‌و‌هوایی این منطقه جزء مناطق سرد و نیمه خشک محسوب می‌شود. متوسط بارندگی سالیانه برابر 150 میلی‌متر و متوسط درجه حرارت آن 13 درجه سانتی‌گراد و دارای زمستان‌های سرد می‌باشد بطوریکه حداقل مطلق درجه حرارت آن 17- درجه سانتی‌گراد بوده و در ماه‌های آذر تا اسفند در منطقه یخبندان می‌باشد.

مشخصات سد شهدای ایزدخواست

هدف پروژه: 1300 هکتار از اراضی منطقه ایزدخواست آباده شامل 1050 هکتار در طرح توسعه و 250 هکتار طرح بهبود می‌باشد.

محل اجرای پروژه: 65 کیلومتری شمال غربی شهرستان آباده و 5 کیلومتری جنوب شهر ایزدخواست.

اجرای سد شهدای ایزدخواست

مشخصات ابعادی بدنه و مخزن سد:

  • نوع سد: خاکی با هسته رسی
  • طول تاج: 292 متر
  • عرض تاج: 10 متر
  • عرض پی سد: 210 متر
  • ارتفاع سد از روی پی: 37 متر
  • حجم مخزن در تراز نرمال: 12 میلیون مترمکعب
  • حجم آورد متوسط سالیانه: 19 میلیون مترمکعب
  • حجم آب قابل تنظیم: 15 میلیون مترمکعب
  • مساحت حوزه آبریز رودخانه: 760 کیلومترمربع
  • طول حوزه آبریز: 39 کیلومتر
  • متوسط بارندگی حوزه: 150 میلی‌متر

سد شهدای ایزدخواست

مراحل اجرای سد

مراحل اجرایی سد توسط شرکت کترا انجام گردیده است.

سیستم آبگیری و تخلیه تحتانی:

  • قطر لوله آبگیری کشاورزی: 48 اینچ (1200 میلی‌متر)
  • قطر لوله تخلیه تحتانی: 28 اینچ (700 میلی‌متر)

سد شهدای ایزدخواست

سیستم انحراف:

شامل آبراهه صندوقه‌ای دوقلو به ابعاد 3×2/5 (دو و نیم) و 3×3/5 (سه‌ونیم) متر، فرازبند به ارتفاع 8 متر و نشیب بند به ارتفاع 5 متر می‌باشد.

طول کالورت: 330 متر

  • تاریخ آبگیری اولین مخرن: 1378/12/18
  • تاریخ شروع بهره برداری: 1379/10/27

سد شهای ایزدخواست

سیستم انتقال آب از پایاب سد تا ابتدای شبکه آبیاری و زه‌کشی شامل 6 کیلومتر لوله GPR به قطر 900 میلی‌متر و 5/5 کیلومتر کانال ذوزنقه‌ای.

وضعیت بهره‌برداری از مخزن سد شهدای ایزدخواست:

  1. اراضی سنتی به سطح 250 هکتار که شامل انواع کشت مزروعی و 130 هکتار باغات می‌باشد و دارای شبکه سنتی بوده و تقریبا 4 میلیون مترمکعب مصرف سالیانه دارند، که آب‌بهای آن بر اساس شبکه تلفیقی و سنتی محاسبه شده و 2 درصد محصول می‌باشد.
  2. اراضی طرح توسعه که بین 200 تا 500 هکتار متغیر می‌باشد، که آن هم شامل انواع کاشت مزروعی است، و آب‌بهای آن بر اساس شبکه مدرن محاسبه شده و به میزان 3 درصد محصول می‌باشد، که مصرف سالیانه این اراضی متوسط 5 میلیون مترمکعب می‌باشد. در دو سال گذشته به دلیل خشک‌سالی این اراضی کشت نشده‌اند.
  3. سهم آب روستای رامشه و اسفندداران واقع در استان اصفهان که ادامه اراضی سنتی شهر ایزدخواست بوده و به میزان چهار پانزدهم حجم آورد سالیانه می‌باشد، که بابت این حجم آب هیچگونه آب‌بهایی پرداخت نمی‌گردد.

منبع: نگاهی به سد ایزدخواست، سدی با هسته رسی /حمیدرضا لاسیفی

» با تشکر از آقای محمدی، مدیریت محترم اداره منابع آب شهرستان آباده

پ.ن: استفاده از کلیه مطالب وبلاگ با درج لینک فعال به مطلب مجاز می‌باشد. استفاده از مطلب فوق در نسخه‌های چاپی (روزنامه، هفته‌نامه، مجله و…) مجاز نیست.

نگاهی به قلعه‌ای ۲۰۰۰ ساله: قلعه ایزدخواست

محمد علی توکلی:

بسمه تعالی
در ابتدای دشت وسیع آباده در آخرین نقطهٔ غربی به فاصله 60 کیلومتر از آباده به طرف اصفهان هر مسافری به شهر ایزدخواست می‌رسد. این شهر با قلعه تاریخی خود با توجه به قدمت بیش از ۲۰۰۰ سال می‌تواند چند روز برای تماشا و گردشگری هر مسافری را متوقف کند.

ایزدخواست را همه کارشناسان داخلی و خارجی آثار باستانی و افراد علاقه‌مند به فرهنگ گذشته ملل به خوبی می‌شناسند. چون قلعه تاریخی ایزدخواست با سبک معماری خود یکی از عجایب و نمونه های چشم‌گیر شهرسازی و مهندسی زمان قدیم ایران است. با کمترین هزینه امنیت قلعه و ساکنان داخل آن تأمین می‌شده است چون از سه طرف با پرتگاهی تقریباً بر حالت عمود نسبت به کف زمین با ارتفاعات مختلف از 6 تا 15 متر، حتی با کمک از ادوات جنگی برای سربازان دشمن غیر قابل نفوذ بوده است.

فقط از یک طرف به قلعه دسترسی بوده که آن هم با حفر زمین حدود 30 متر طول و 4 متر عرض با عمق 4 متر عملاً نفوذ به داخل قلعه غیر ممکن بوده است. به گفتهٔ جهانگردان که از حدود 800 سال پیش به این طرف از این مکان دیدن کرده‌اند فضای داخلی آن‌را بسیار جالب و زیبا (که آثار بجا مانده مؤید نوشته‌های آن‌هاست) ذکر کرده‌اند. به طور مثال، در شب، ساکنین خانه‌های اطراف قلعه با حضور در بالکن‌های خود که با روشن کردن چراغ، منظره بسیار زیبایی را از دور شبیه به کشتی در دل دریا به وجود می‌آورده‌اند و یا کوچه‌های مسقف و نسبتاً تاریک که گرما را در دل تابستان از مردم می‌گرفتند و در زمستان هم با هدایت باران و برف از طریق حصار قلعه به بیرون، باعث نگهداری قلعه می‌شده است.

خانه سازی همه در حد بی‌نظیری بوده که ضمن استفاده کردن از مصالح چوب و گل به صورت خشت کمترین سنگینی را بر کف قلعه ایجاد کرده و همچنین توانسته‌اند ساختمان‌هایی را در 5 طبقه بسازند که با امکانات آن زمان در یک فضای محدود بسیار قابل تأمل است، که هم جواب ازدیاد جمعیت را می‌داده است و هم با استفاده از ارتفاع طبقات، چشم‌اندازی بسیار زیبا به وجود می‌آمده است که هم می‌توانستند زمین‌های کشاورزی خود را از داخل خانه تماشا کنند و هم مستقیماً در دل طبیعت باشند چون به دلیل فنی در قلعه نمی‌توانستند درخت و سبزی بکارند، زیرا باعث ایجاد شکاف و فرسایش می‌شده است. در نتیجه خیلی راحت بین اهل خانه و مردان که در حال کار کردن در مزارع بوده‌اند ارتباط برقرار می‌شده است و به وسیله اهل خانه حتی دیده‌بانی می‌شده است و در صورت نیاز برای کمک در انجام کارهای کشاورزی به راحتی همدیگر را خبر می‌کرده‌اند؛ و در اسرع وقت به کمک هم می‌رفتند، چون اگر کسی می‌خواست به طور معمولی از مزرعه به داخل قلعه برود و کسی را به کمک بیاورد حداقل یک ساعت زمان رفت و برگشت طول می‌کشیده است.

 

در داخل قلعه منازل حیاط نداشته‌اند و پشت بام طبقه اول حیاط طبقه دوم بوده است؛ و همه در یک همزیستی قوی در قلعه سکونت داشته‌اند و با استفاده از اضافی چوب سقف‌ها برای خانه‌های اطراف حصار قلعه، بالکن ایجاد کرده‌اند که آثار آن هم هنوز به چشم می‌خورد. دیوارها در پایین به صورت سنگ چین هستند که مانع از پوسیدگی خشت‌ها می‌شده و در بالا از خشت خام استفاده شده است و خشت‌ها به دو صورت یکی به ضخامت ده سانتی‌متر و دیگری به ضخامت پنج سانتی‌متر که هر دو نوع به بزرگی 40*40 سانتی‌متر می‌باشد. سقف‌های بعضی مکان‌ها مخصوصاً طویله‌ها که در اولین طبقه قرار دارند و سقف طاقچه‌های داخل اتاق‌ها به صورت هلالی و بعضاً جناقی است که مطابق با سبک دوره ساسانیان می‌باشد.

وجود آتشکده در تقریباً وسط قلعه کمی بیشتر به سمت شمال یادگار زندگی پررونق آن‌ها در زمان قبل از اسلام است. بودن آتشکده در آن زمان نشان از وجود موبد یا موبدان و طبقه اشراف و درباریان در قلعه ایزدخواست بوده است و تقریباً از منطقه تخت جمشید تا منطقه یزد و تا اصفهان در هیچ جایی از این گسترهٔ جغرافیایی ذکری از وجود آتشکده دیگری نشده است و مدرکی نیز به دست نیامده است. به این علت موقعیت تجاری و نظامی ایزدخواست در زمان ساسانیان و حتی قبل از آن را بسیار بالا و مورد توجه حکومت نشان می‌دهد.

بعد از اسلام هم خود مردم در حفظ و نگهداری قلعه کوشیده‌اند. این آتشکده اولین مکانی است که در ایران بزرگ آن زمان مستقیماً از آتشکده به مسجد تبدیل شده است و هم زمان با ورود سربازان اسلام به مرکز حکومت ساسانیان در خطه فارس می‌باشد. ایزدخواست با محل جنگ نهاوند که آخرین نبردگاه اسلام با سربازان ساسانیان در نزدیکی همدان فعلی می‌باشد، فاصله زیادی ندارد. بعد از اینکه مردم دین اسلام را پذیرفتند آتشکده به مسجد تبدیل گردیده و در طول زمان تغییراتی در بنای آن صورت گرفته و مردم تلاش داشته‌اند که آن‌را به بهترین وجهی حفظ کنند ولی به علت سقوط بخشی از دیواره قلعه حدود نصف فضای زیر گنبد مسجد متأسفانه به دره سقوط می‌کند و اخیراً به علت مهاجرت مردم به صورت بسیار اسفباری به حالت مخروبه در آمده است که باید برای حفظ آن اقدام سریع صورت گیرد.البته مسجد قلعه در تاریخ ۱۳۲۷/۱۲/۲ طی شماره ۳۷۶ به ثبت آثار ملی در آمده است.

در سال‌های قبل سردر قلعه به علت نامعلومی تخریب شده وبا همان مصالح بجای مانده از سردر قبلی مجدداً به صورت فعلی بازسازی شده است و فقط گویا درب چوبی آن عوض شده و کوچک‌تر نیز انتخاب گردیده است.

در حدود دو قرن پیش هم به علت تخریب یا نامناسب بودن حمام قلعه، شخصی با هزینه سفر حج خود یک باب حمام با کلیه امکانات و تزئینات آن زمان به سبک حمام‌های دوره صفوی می‌سازد و تا همین بیست سال پیش کاملاً سالم بود و یکی از زیباترین بنا های داخل قلعه محسوب می‌شد که قبل از حضور سازمان میراث فرهنگی در محل، افراد سودجو برای حفر در زیر ستون‌های حمام سقف آن را خراب و او را مخروبه کرده‌اند که باید برای بازسازی اقدام شود.
محمد علی توکلی تیر ماه 86 آباده.