نگاهی به ورزش‌های سنتی؛ تاریخچه زورخانه‌ها در آباده

abadehnews.ir
اولین زورخانه در آباده
درباره تاریخچه اولین زورخانه در آباده اطلاع دقیقی در دست نیست در این باره ما فقط اطلاعات شفاهی سالخوردگان را داریم و اطلاعات نوشتاری در دست نیست. بنابراین به درستی مشخص نیست ؛ اولین زورخانه در چه زمانی تاسیس و احداث شده است.

زورخانه وهب کبابی :
قدیمی ترین زورخانه توسط وهب کبابی اداره می شده ، که در زمان خود به نام زورخانه معروف بوده است . محل این زورخانه در پشت حسینیه آباده و در مجاورت مغازه کبابی وهب بوده .عده ای معتقدند که این زورخانه جزء تاسیسات کریم خان زند بوده که شاه اسماعیل سوم دستور ساخت آن را داده اما آنچه که معلوم است این زورخانه در حدود سال 1320 بازسازی شده و سپس آغاز به کار نموده است و مدیریت آن را وهب به عهده می گیرد.
زورخانه وهب به صورت یک برج با سقف ضربی گنبدی و دارای سه در بوده و تاسیسات دیگری نداشته اما هر سه در آن به نحوی کوتاه بوده که باید یک کودک 10 ساله خم شده و وارد زورخانه شود البته در گذشته ای نه چندان دور درهای خانه ها و اتاق ها باید کوتاه ساخته می شد که با ورود به خانه و اتاق تعظیم نمایند. و به اتاق سلام کنند حتی اگر کسی در خانه نباشد و مسلم است که گود زورخانه که با نام حضرت علی (ع) توأم است مقدس می باشد و درِ آن نیز باید کوتاه باشد .

زورخانه مشهدی عبد الله نخود بریز :
پس از در هم کوبیده شدن زورخانه وهب کبابی مشهدی عبد الله نخود بریز زورخانه ای را در خانه خود که در قلعه کهنه بود ساخت اما پس از مدتی دوام نیاورد و منحل شد.

زورخانه پادگان ارتش :
در سال 1327 پادگانی در قلعه ای که در ابتدای خیابان استقلال کنونی قرار داشت استقرار یافت و زورخانه ای در آن احداث شد که ویژه سربازان بود . در سال 1328 جشنی را در پادگان ترتیب دادند که باستانی کاران در آن ورزش می کردند که ورود برای عموم مردم جهت تماشای عملیات ورزشکاران آزاد بود.

زور خانه بیژن :
پس از انحلال زورخانه ارتش چون گود زورخانه در این قلعه آماده بود عده ای از باستانی کاران آباده در سال 1329 با گرد همایی خود سعی کردند که از این زورخانه استفاده کنند لذا یک نفر مرشد را از اصفهان استخدام کردند و هر روز مشغول ورزش می شدند.
یکی از ورزشکاران این گروه به نام حاجی خان عبد اللهی به همت خود زورخانه ای به سبک جدید و بر اساس آیین نامه جدید باشگاه های ورزشی ایران برپا نمود. در تاریخ 20 اردیبهشت 1330 خورشیدی پروانه رسمی این ورزشگاه از طرف اداره کل آموزش و پرورش فارس به نام وی صادر شد و تابلوی بسیار زیبایی با خط زیبا
( زورخانه بیژن ) با شعر زیر جلب توجه می کرد :
بیا قوی شو اگر عزم زندگی داری             که در نظام طبیعت ضعیف پامال است
محل این زورخانه در قسمتی از اداره ثبت آباده قرار داشت که باگسترش میدان ولی عصر جزء میدان شده است.
زورخانه بیژن طی 8 ماه اولیه تأسیس خود 100 نفر عضو داشت، ضمن آنکه در گوشه آن هالتری قرار داشت که وزنه های آن از دو سنگ کروی تشکیل شده بود. چون اعضای زورخانه بیژن برای اولین بار در استادیم آن زمان محل کنونی دبیرستان اقبال لاهوری و دبستان ابوطالب عملیات باستانی کاری و نمایشی انجام می دادند تأثیر آن در نسل نوجوان بسیار  زیاد بود؛ به طریقی که سه گود زورخانه را در نقاط مختلف آباده در فضای باز از جمله در تپه ای در قلعه کهنه حفر و عملیات باستانی را با مرشد ویژه ای حداقل برای چند ماهی ادامه می دانند.
زورخانه بیژن بیش از 5 یا 6 سال فعالیت نداشت و ساختمان آن بر اثر احداث میدان ولی عصر در سال 1344 تخریب شد.

زورخانه دنا :
زورخانه دیگری تحت عنوان دنا در حدود سال 1340 در نزدیکی دبستان قشقایی در خیابان شهید کلانتری تأسیس و آغاز به کار میکند . این زورخانه زمان زیادی تنها زورخانه شهر  و مورد علاقه باستانی کاران مخابرات بود. این زورخانه ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍پس ازمدتی فعالیت منحل می شود و مجددا این زورخانه به همت پهلوان اکبر خیامی تأسیس می یابد.
تا این مقطع معمولا زورخانه ها در روز های ورزش در ملا عام عملیات ورزش باستانی را انجام می دادند اما زورخانه دنا برای اولین بار در سال 1348 تولد پوریای ولی را جشن گرفت.
با شروع انقلاب این باشگاه مدتی تعطیل شد تا سال 1362 که یکی از نهاد های انقلابی در راستای ورزش باستانی چند ورزشکار را معرفی کرد که از صبح تا عصر در اختیار آنان و شب در اختیار ورزشکاران عمومی قرار گرفت.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده :: (الهام دهقان-آرزو کشاورز-شبنم فیروزی. زیر نظر سازمان دانش
آموزی ) با اندکی تصرف

لینک های مفید:
تاريخچه زورخانه در ايران

پهلوانان آباده

پهلوانان آباده

  • پهلوان اکبر خیامی
    یکی از اهالی آباده از قلعه نارنجی به نام پهلوان اکبر خیامی بود .سالها بود که به اصفهان رفته بود و به شغل بازرگانی در گاراژ اطمینان ( گاراژمسافربری اصفهان به آباده ) اشتغال داشت. پهلوان اکبر در پاییز سال 1333 در استادیوم آن زمان آباده عملیات قهرمانی انجام داد.
    این عملیات شامل روی شیشه خوابیدن با بدن برهنه ضمن آنکه سندان آهنگری روی آن بود و با پتک روی آن می کوبیدند .کشیدن جیپ و کامیون با دندان و… بود. این نمایش مجانی بود و بعدها به صورت همت عالی هرکس هر چه تمایل داشت پرداخت می کرد.
    پهلوان اکبرچون از اهالی آباده بود نسبت به سایر پهلوانان غیر بومی ببیشتر مورد استقبال مردم آباده قرار گرفت. این قهرمان در سالهای بعد نیز نمایش هایی انجام داد که آخرین آنها در سال 1343 بود.
  • پهلوان گمنام
    در سال ۱۳۳۳ پهلوانی گمنام وارد آباده شد و در برابر ساختمان فرمانداری قدیم آباده صبح تا عصر عملیات پهلوانی انجام داد .از جمله آنکه سنگ روی سینه اش قرار می داد و چند نفر سنگی را که روی آن قرار داده بود با پتک خرد می کردند . وی زنجیر پاره می کرد و با انگشت کوچک دست خود وزنه 72 کیلویی را بلند می کرد . این عمل (برداشتن وزنه ۷۲ کیلویی ) را در آباده برای اولین بار حیدر شهرضایی انجام داد.  دهه ی 30 در سراسر ایران اوج عملیات و هنر نمایی ها  بود.
  • خلیل عقاب
    خلیل عقاب
    -قهرمان شیرازی – یکی دیگر از پهلوانانی است که به آباده وارد می شد و با شیری که به همراه داشت عملیات قهرمانی انجام می داد . اجرای عملیات قهرمانی خلیل عقاب در بین سال های 1334 تا 1338 بود.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده ::(الهام دهقان-آرزو کشاورز-شبنم فیروزی. زیر نظر سازمان دانش آموزی )