شیراز و فارس، غیر از جذابیت آن برای ما ایرانیان، قطب آمال و آرزو های سیاحان و جهانگردان در دراز نای تاریخ بوده است و هر سیاحی که به ایران آمده به گونه ای از دور و نزدیک، ذکر یا بحثی درباره آن نموده است …

درباره نخستین تصاویر از فارس و شیراز یا هر شهر دیگری از ایران تاکنون مقاله ای نوشته نشده است، چه علت بیشماری دارد که از جمله عدم دسترسی به منابع و مآخذ را می توان ذکر کرد که هنوز بسیاری از سفرنامه ها به فارسی ترجمه نشده و نسخه های بسیاری از آنها، در ایران وجود ندارد.

کهن ترین تصاویر فارس عنوان کتابی است از دکتر جمشید صداقت کیش که در آن به بررسی تصاویر فارس تا قبل از پیدایش دوربین عکاسی می پردازد. تصاویر کتاب به دو بخش تقسیم شده اند:
بخش اول : شامل تصاویر فارس از آغاز تا پایان دوره صفوی
بخش دوم: تصاویر فارس از پایان دوره صفویه تا اختراع دوربین عکاسی

در این کتاب می توانید قدیمی ترین تصاویر کشیده شده توسط سیاحان مختلف را ببینید.متاسفانه تصویری از خود شهر آباده در کتاب وجود ندارد چقدر دلم می خواست که تصویر آباده را در زمان خیلی قدیم ببینم، اما متاسفانه به نظر می آید که تصویری از آباده در گذشته کشیده نشده است.

دیدن قدیمی ترین تصاویر استان فارس و شهرهای آن نیز بسیار لذت بخش است.
در کتاب کهن ترین تصاویر فارس می توانید قدیمی ترین تصاویر از قلعه زیبای ایزد خواست را ببینید که توسط سیاحان و گردشگران متفاوتی کشیده شده اند. آقای جمشید صداقت کیش در صفحه ۳۶ برای معرفی قدیمی ترین تصویر ایزدخواست این چنین نوشته اند :

قدیمی ترین تصویر ایزدخواست :

همانطور که گفته شد شاردن در سال ۱۶۶۵ م.(۱۰۷۶ هـ . ق)وارد ایران می شود و جمعا ۱۳ سال در ایران ماندگار می گردد.
وی در همین سفر ۱۶۷۴ م .(۱۰۸۵ هـ . ق) از نقاش خود گولر می خواهد که تصویر ایزدخواست را بکشد، چه این روستای دیرین پای ایران باستان که بر سر راه تابستانی و زمستانی قرار داشته و دارد و نیز عجیب و غریب بودن ساختمان های قلعه آن و سایر موضوع های جالب آن در دید نخستین سیاح اروپایی حدود یک سده پیش از شاردن مورد توجه بوده و به طور مکرر درباره ایزدخواست بحث کرده اند، بنابراین برای شاردن هم جالب می نماید.

اندازه تصویر ۳۸۵×۱۹۵ میلی متر است و در جلد سوم سفرنامه شاردن به زبان فرانسه آمده است.

در این کتاب تصاویر و حتی نقشه های قدیمی زیبایی از سایر شهرهای استان فارس نیز وجود دارد .

این کتاب اولین بار در سال ۱۳۸۳ در ۳۰۰۰ نسخه توسط انتشارات تخت جمشید به چاپ رسیده است.

امیدوارم از خواندن این کتاب لذت ببرید.

قسمت پنجم :  کاروانسرا و قلعه ایزدخواست

:. قسمت اول |  قسمت دوم |  قسمت سوم | قسمت چهارم .:

کاروانسرای ایزدخواست :
این کاروانسرا در شمال شرقی رودخانه ایزدخواست بنا شده است و می گویند یکی از ۹۹۹ کاروانسرایی است که شاه عباس صفوی در دوران تبعیدش بنا کرده است. این کاروانسرا از لحاظ زیبایی و استحکام و وسعت یکی از کاروانسرا های نمونه در نوع و زمان خود می باشد.( طول هر ضلع کاروانسرا ۳۵ متر است ).
این بنا در زمینی به مساحت ۴۰۰۰ متر واقع شده است . در ردیف جلو در اطراف حیاط در ضلع های شمالی و شرقی و همچنین جنوبی ۲۰ باب اتاق در ابعاد ۳×۳ متر واقع شده است که هر اتاق دارای ایوانی به مساحت ۷/۵ متر می باشد.
در پشت این اتاق ها و ایوان ها ، انبار ها و طویله های وسیع ساخته شده است که تعداد آن ها به هشت باب می رسد . درب کاروانسرا در وسط ضلع جنوبی قرار دارد و دارای سرسرایی به بلندی۱۰ مترمی باشد . در طبقه دوم بالای سرسرا یک ساختمان شامل تالار و چند اتاق دیگر ساخته شده است که در پشت نمای سر در ورودی قرار گرفته است و در ایوان در طرفین آن می باشد .راه ورود به طبقه بالا از طریق پله های سمت چپ و راست درب ورودی است.
در قسمت جنوبی کاروانسرا یک ردیف اتاق های کوچک دیده می شود و در طرفین ضلع غربی داخل کاروانسرا  سه اتاق با سردر وجود دارد . این کاروانسرا با وجود اینکه در مجاورت رودخانه بنا شده است ولی خود دارای چاه آب ، حمام و دستشویی بوده و به احتمال زیاد از بعضی اتاقها به عنوان مغازه استفاده می شده است. کف حیاط و ساختمان از شمال به جنوب در عمق زمین کول های سفالی تعبیه شده که احتمالا کانال زه کشی یا قناتی بوده است.  کف اتاق ها و ایوان ها ۷۰ سانتی متر بالاتر از حیاط می باشد و کف آنها و همچنین دور تادور حیاط با آجر فرش شده است .
روی  بام کاروانسرا در سال های اخیر کاهگل کرده اند و برای نگهداری و حفظ آن در ضلع شمال غربی دو دیوار ستونی محکم ساخته اند تا در مقابل ترک خوردگی و نشت ،این قسمت را محافظت نماید . مصالح این ساختمان در ‍ پی ها  سنگ ،خاک رس ، آهک و دیگر قسمت ها از آجر  استفاده شده است.
ملات آن خاک ، گچ و سقف ها با آجر طاق زده شده است و دور تا دور دیوار بام ،دیواری به ارتفاع یک متر کشیده اند.زمین این بنا و گل مصرفی آن را شاه عباس صفوی از زمین دار های اطراف خریداری و بنا نموده است. بالای سردر کاروانسرا کتیبه کاشی کاری شده ای با زمینه آبی رنگ وجود دارد .که سمت شمالی سرسرا در اثر مرور زمان و باد و باران فرسوده شده و قسمت هایی از آن فرو ریخته  و روی آن را گچ مالیده اند. اما قسمت جنوبی سالم است و متن زیر روی آن نوشته شده است :
«قَالَ الله تَبارکْ و تَعالی و لایَةِ علی اَبی طالِب حِصْنی مَن دَخَلَ النار. فی اَیامِ الدُولةِ السُلطانِ الاعظَم وَ الخاقانِ الامر روحُ المُعَظم الامه الِاسلامی. کَلْبِ آستانِ عَلی ابی طالبُ عباس الحَسَنی المُوسی الصفوی خَلد اله مَعالی مَکانه»
از این متن یقین می گردد که این کاروانسرا به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است. از آنچه منقول است در شبی نادر شاه در قلعه ایزدخواست مهمان حاج محمد سعید بوده است و لشکریان او در این کاروانسرا سکونت کرده بودند ، بارش برف شروع شده و هوا سرد می شود که لشکریان نادر شاه درب های کاروانسرا را خارج کرده و می سوزانند و بعد ها درب دروازه پایینی قلعه را نصب می کنند.
از این کاروانسرا در سال های ۱۲۵۰ تا ۱۳۲۴ شمسی به عنوان پاسگاه و ژاندارمری استفاده می شده است و پس از آن زیر نظز اداره اوقاف آباده بوده است . که در آن زمان حیاط این کاروانسرا آسفالت شده و به عنوان زمین فوتبال و ورزشی مورد استفاده قرار گرفته بوده و در آن زمان خسارت ها و زیان هایی به این محل وارد شده است . در حال حاضر این بنا زیر نظر میراث فرهنگی می باشد و راهنمایی نیز برای آن در نظر گرفته شده است.

قلعه ایزدخواست:
این قلعه بر بالای تپه مرتفعی بر فراز دره تنگی قرار دارد و درب ورودی قلعه در ضلع جنوبی آن واقع و تنها راه ورود به درون آن به وسیله پل متحرکی که در جلو قلعه نصب شده است بوده  . این پل برای منع از ورود اغیار به درون قلعه متحرک بوده اما در زمان حاضر این پل ثابت است.

درون قلعه داری خانه های کوچک و کوچه های پر پیچ و خمی است که اغلب کوچه ها مسقف و تمام ساختمان های آن تو در تو و با خشت های چهار گوشی که به خشت گبری معروف هستند ساخته شده است.
در قسمت خاوری قلعه مسجد کوچکی موجود است که در آن منبری نصب شده  .( این مسجد قبلا آتشکده بوده است . ) به طوری که سکنه اظهار می کنند این مسجد دارای ایوانی در قسمت خاوری بوده که در نتیجه زلزله همراه با بدنه خاوری قلعه به دره سقوط نموده و پس از آن یکی از بانوان محل وسیله احداث دیوار، بدنه مسجد را محصور نموده است. اهالی این منطقه اعتقاد دارند که امام حسن (ع) در این مسجد نماز خوانده اند.

منبع : قلم :: وبلاگ خبری آباده ::(الهام دهقان-آرزو کشاورز-شبنم فیروزی. زیر نظر سازمان دانش آموزی )

مرتبط :

نگاهی به قلعه ای ۲۰۰۰ ساله : قلعه ایزد خواست

‍فید RSS چیست ؟

نمایشگاه عکس قلعه ایزد خواست :: قلعه ۲۰۰۰ ساله

آثار  آقای محمد علی توکلی

این نمایشگاه تا ۱۲ تیر ماه دایر است و پذیرای شما عزیزان خواهد بود.

• rss

• ads

• ads